Το παράδειγμα της Αυστραλίας για την εξάλειψη του καρκίνου του Τραχήλου της Μήτρας
Της Λίνας Μιχαλά, Αναπ. Καθηγήτριας Μαιευτικής Γυναικολογίας, Παιδική και Εφηβική Γυναικολογία, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου στις 4 Φεβρουαρίου, αξίζει να σταθούμε σε μια από τις πιο εντυπωσιακές επιτυχίες δημόσιας υγείας στον κόσμο: την προοπτική εξάλειψης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας στην Αυστραλία έως το 2035. Η χώρα αυτή βρίσκεται πολύ κοντά σε έναν στόχο, τον οποίο είχε θέσει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας για το 2030, με το σύνθημα ‘90-70-90’. Δηλαδή: Εμβολιαστική κάλυψη έναντι του HPV στο 90% των κοριτσιών κάτω των 15 ετών, πρόσβαση του 70% των νέων γυναικών σε υψηλής ποιότητας προσυμπτωματικό έλεγχο, και χορήγηση αποτελεσματικής θεραπείας στο 90% αυτών που διαγιγνώσκονται με καρκίνο του τραχήλου της μήτρας.
Η Αυστραλία υπήρξε η χώρα, όπου, τη δεκαετία του ’90, ξεκίνησαν οι μελέτες για την δημιουργία εμβολίου κατά του HPV, ενώ ήταν και η πρώτη χώρα, η οποία εγκαθίδρυσε ένα μαζικό εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμού κατά του ιού. Συγκεκριμένα, το 2007 ξεκίνησε ο εμβολιασμός των έφηβων κοριτσιών έναντι του HPV, ενώ από το 2013 επεκτάθηκε και στα νεαρά αγόρια. Τα εμβόλια, που χρησιμοποιήθηκαν αρχικά κάλυπταν δύο ογκογόνα στελέχη, ενώ η πιο πρόσφατη εκδοχή τους, καλύπτουν πλέον συνολικά 7 τύπους ογκογόνων HPV. Επιπλέον, παρέχουν κάλυψη για δύο από τους συνηθέστερους τύπους HPV, οι οποίοι ευθύνονται για τα οξυτενή κονδυλώματα.
Παράλληλα, η Αυστραλία βελτίωσε το πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου κατά του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, εισάγοντας, από το 2017 τη δοκιμασία ανίχνευσης του γενετικού υλικού του HPV, παράλληλα με την κυτταρολογική εξέταση, αυξάνοντας έτσι την αναγνώριση των προσβεβλημένων γυναικών. Έτσι, τα δεδομένα, τα οποία δημοσιεύτηκαν από τo Εθνικό Κέντρο Ερευνητικής Αριστείας για τον Έλεγχο του Καρκίνου του Τραχήλου της Μήτρας (Centre of Research Excellence in Cervical Cancer Control), τον Νοέμβριου του 2025, δείχνουν μια σημαντική πτώση στις νεοδιαγνωσθείσες περιπτώσεις καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, ενώ, στα πιο πρόσφατα στοιχεία, δεν υπήρξε καμία καταγραφή διάγνωσης καρκίνου του τραχήλου της μήτρας σε γυναίκες κάτω των 25 ετών, σημείο της αποτελεσματικής επίδρασης του εμβολιασμού.
Ωστόσο, η πρόκληση δεν έχει ολοκληρωθεί: η εμβολιαστική κάλυψη κατά του HPV, καθώς και η συμμετοχή στον προσυμπτωματικό έλεγχο παρουσιάζουν τάσεις μείωσης σε κάποιες πληθυσμιακές ομάδες, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη συνέχισης της ενημέρωσης, αλλά και την βελτίωση της πρόσβασης μειονοτικών ομάδων στις παρεμβάσεις ελέγχου και θεραπείας.
Παρά ταύτα, η εμπειρία της Αυστραλίας αποτελεί έμπνευση για όλους, καθώς με την πρωτογενή και δευτερογενή πρόληψη, αλλά και την έγκαιρη διάγνωση και αποτελεσματική θεραπεία, ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας μπορεί όχι απλώς να ελεγχθεί, αλλά και να εξαλειφθεί. Ο στόχος αυτός, ο οποίος πριν από μερικές δεκαετίες φαινόταν ουτοπικός, φαίνεται να είναι εφικτός!
Αγωγή υγείας για HIV και Ηπατίτιδες: δράσεις πρόληψης σε φοιτητές και μαθητές σε όλη τη χώρα
Ο ΕΟΔΥ, σε συνεργασία με Δήμους και εκπαιδευτικά ιδρύματα, υλοποιεί δράσεις ενημέρωσης και πρόληψης για τον HIV/AIDS και τις Ηπατίτιδες, ενισχύοντας τη γνώση και την πρόληψη στη νέα γενιά.
Στο Κέντρο Κοινότητας του Δήμου Αγιάς Λάρισας
Στο πλαίσιο των συνεχιζόμενων δράσεων αγωγής υγείας του ΕΟΔΥ, πραγματοποιήθηκαν πρόσφατα παρεμβάσεις με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS, την 1η Δεκεμβρίου. Ειδικότερα, ο ΕΟΔΥ ανταποκρίθηκε θετικά σε σχετικό αίτημα συνεργασίας του Δήμου Αθηναίων. Το Τμήμα Προληπτικής Ιατρικής του Δήμου διοργάνωσε δράση εξέτασης για τον HIV, τις Ηπατίτιδες Β και C και της Σύφιλης με τη συμμετοχή υγειονομικού προσωπικού των Δημοτικών Ιατρείων στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Στο πλαίσιο της δράσης, οι επαγγελματίες υγείας της Διεύθυνσης Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Πρόληψης HIV/AIDS, ΣΜΝ και Ηπατιτίδων του ΕΟΔΥ, η ιατρός του Τμήματος Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Πρόληψης Ηπατιτίδων, κ. Μ. Στάγια και η ψυχολόγος κ. Α. Γιαννουλοπούλου ενημέρωσαν 150 φοιτητές και τους καθηγητές τους για τους τρόπους μετάδοσης και πρόληψης των παραπάνω νοσημάτων. Ακολούθησε συζήτηση με τους φοιτητές, κατά την οποία τέθηκαν και απαντήθηκαν πολλά ερωτήματα Η ίδια δράση πραγματοποιήθηκε και στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΑΣΟΕ) με αντίστοιχη ανταπόκριση.
Στιγμιότυπο από ενημερωτική δράση αγωγής υγείας του ΕΟΔΥ, με τη συμμετοχή φοιτητών.
Παρόμοιες δράσεις πραγματοποιήθηκαν και σε άλλες πόλεις, όπως την Θεσσαλονίκη, τον Βόλο, την Λάρισα. Ενδεικτικά, πραγματοποιήθηκε δράση ενημέρωσης για τον HIV/AIDS και τις Ηπατίτιδες σε φοιτητές/φοιτήτριες της Νοσηλευτικής Σχολής του Γ. Ν. Βόλου, Αγριά από τον κ. Χ. Χρυσομάλλη, ψυχολόγο, Προϊστάμενο του Γραφείου Συμβουλευτικής & Εξέτασης για τη Σεξουαλική Υγεία (ΕΟΔΥ), Γ.Ν. Βόλου Αχιλλοπούλειο, Τμήμα Σεξουαλικής Υγείας, όπως και τη δράση στην Αγιά Λάρισας, όπου νοσηλευτές ΚΟΜΥ, οι κ. Β. Γιώτα, Σ. Δελή και Θ. Ζήσαρος, εκπαιδευμένοι από επαγγελματίες υγείας του ΕΟΔΥ στο πρόγραμμα αγωγής υγείας «HIV/AIDS, Ηπατίτιδες», ενημέρωσαν 60 μαθητές (Γ' Λυκείου) ΓΕΛ και ΕΠΑΛ και τους καθηγητές τους. Την παρουσίαση προλόγησε η Ειδική Παιδαγωγός του Κέντρου Κοινότητας του Δήμου Αγιάς κ. Γ. Ντελή.
Ενημέρωση σε φοιτητές της Νοσηλευτικής Σχολής του Γ. Ν. Βόλου από τον ψυχολόγο ΕΟΔΥ κ. Χ. Χρυσομάλλη.
Οι δράσεις αγωγής υγείας συνεχίζονται όπως και η ανταπόκριση του ΕΟΔΥ στα σχετικά αιτήματα. Σχολεία και άλλα εκπαιδευτικά ιδρύματα μπορούν να υποβάλλουν το αίτημά τους για το πρόγραμμα αγωγής υγείας «HIV/AIDS, Ηπατίτιδες» στο healthedu@eody.gov.gr της Διεύθυνσης Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Πρόληψης HIV/AIDS, ΣΜΝ και Ηπατιτίδων του ΕΟΔΥ.
Στιγμιότυπο από τις ενημερωτικές δράσεις αγωγής υγείας.
Η λιστερίωση σε άνοδο στην Ευρώπη: επιτήρηση, πρόληψη και προστασία των ευπαθών ομάδων
Η λιστερίωση επανέρχεται στο προσκήνιο της δημόσιας υγείας στην Ευρώπη, καθώς καταγράφεται σταθερή αύξηση των κρουσμάτων με υψηλή βαρύτητα και θνητότητα. Τα πρόσφατα δεδομένα, τόσο σε ευρωπαϊκό επίπεδο όσο και στη χώρα μας, αναδεικνύουν την ανάγκη για ενισχυμένη επιτήρηση, πρόληψη και στοχευμένη προστασία των ευπαθών ομάδων, στο πλαίσιο της Ενιαίας Υγείας.
Στο κείμενο που ακολουθεί παρουσιάζονται τα βασικά στοιχεία για τη λιστερίωση, με έμφαση στην επιτήρηση, την πρόληψη και την προστασία των ευπαθών ομάδων.
Τι είναι η λιστερίωση;
Η λιστερίωση είναι μία βακτηριακή λοίμωξη που προκαλείται από το gram-θετικό βακτήριο Listeria monocytogenes, το οποίο ανήκει στην οικογένεια των Listeriaceae. Η μόλυνση στον άνθρωπο προκαλείται κατά κύριο λόγο (σε ποσοστό 95%) από τους ορότυπους 1/2a, 1/2b και 4b [1].
Κύρια κλινικά χαρακτηριστικά και βαρύτητα της νόσου
Η λοίμωξη συνήθως προκαλεί διεισδυτική νόσο. Στους ηλικιωμένους και τα ανοσοκατεσταλμένα άτομα η διεισδυτική νόσος εκδηλώνεται ως σηψαιμία ή μηνιγγίτιδα. Στην περίπτωση της μηνιγγίτιδας εμφανίζονται συμπτώματα, όπως κεφαλαλγία, δυσκαμψία του αυχένα, σύγχυση, έλλειψη ισορροπίας ή σπασμοί. Σε υγιείς ενήλικες η νόσος μπορεί να είναι ασυμπτωματική ή να προκαλεί συμπτώματα γαστρεντερίτιδας, όπως ναυτία, διάρροια με πυρετό [1-3].
Οι έγκυες γυναίκες, οι οποίες έχουν 13 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να νοσήσουν από λιστερίωση σε σχέση με τους υπόλοιπους υγιείς ενήλικες [4], εμφανίζουν συνήθως ήπια συμπτώματα και μη ειδικά όπως πυρετό, κεφαλαλγία, μυαλγία ή συμπτώματα γαστρεντερίτιδας [1]. Ανάλογα µε την ηλικία της κύησης, η μόλυνση της μητέρας είναι δυνατό να οδηγήσει σε αποβολή, θνησιγένεια, πρόωρο τοκετό ή σε σοβαρή λοίμωξη του νεογνού [1,5]. Στα νεογνά η λοίμωξη εκδηλώνεται ως σηψαιμία ή μηνιγγίτιδα και η θνητότητα είναι 20%-30%, ενώ ανέρχεται στο 50% όταν τα συμπτώματα εκδηλώνονται τις τέσσερις πρώτες ημέρες μετά τη γέννηση [1]. Λιγότερο από 20% των κλινικών περιπτώσεων συνδέονται με την εγκυμοσύνη.
Στον γενικό πληθυσμό η θνητότητα της νόσου ποικίλει ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του ατόμου φτάνοντας στο 20% [1,5].
Θεραπεία
Η θεραπευτική αντιμετώπιση της λιστερίωσης περιλαμβάνει τη χορήγηση αντιβιοτικών για διάστημα που εξαρτάται από την εντόπιση της νόσου. Το θεραπευτικό σχήμα περιλαμβάνει την ενδοφλέβια χορήγηση πενικιλλίνης ή αμπικιλλίνης, ενώ συχνά στο θεραπευτικό σχήμα προστίθεται και κάποια αμινογλυκοσίδη (π.χ. γενταμυκίνη) [1,5,6].
Μέθοδοι εργαστηριακής διάγνωσης
Η εργαστηριακή διάγνωση επιβεβαιώνεται με την απομόνωση του παθογόνου στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό, στο αίμα (σε περίπτωση συμμετοχής από το νευρικό σύστημα), στο αμνιακό υγρό/πλακούντα ή σε εμβρυϊκό ιστό (σε περίπτωση κύησης) και σε άλλα σημεία όπου μπορεί να αναπτυχθεί το παθογόνο. Η λήψη δείγματος κοπράνων για καλλιέργεια δεν συστήνεται [1,5,6].
Τα τελευταία έτη χρησιμοποιούνται ολοένα και περισσότερο τεχνικές αλληλούχισης του ολικού γονιδιώματος (WGS-Whole Genome Sequencing), που συμβάλλουν σημαντικά στην επιτήρηση του βακτηρίου και στη διερεύνηση των επιδημιών του νοσήματος [7].
Επιδημιολογικά δεδομένα
Στην Ευρώπη, σύμφωνα με την ετήσια έκθεση για την Ενιαία Υγεία στην Ευρωπαϊκή Ένωση, της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (European Food Safety Authority- EFSA) και του Ευρωπαϊκού Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (European Centre for Disease Prevention and Control-ECDC) το 2024 η λιστερίωση ήταν το τέταρτο σε συχνότητα δηλούμενο νόσημα με το υψηλότερο ποσοστό νοσηλειών και τη μεγαλύτερη θνητότητα [8].
Η αυξητική τάση στη δηλούμενη επίπτωση της λιστερίωσης, πιθανόν να αντικατοπτρίζει έναν συνδυασμό παραγόντων, συμπεριλαμβανομένων: α) των δημογραφικών αλλαγών και συγκεκριμένα της γήρανσης του πληθυσμού β) των μεταβαλλόμενων διατροφικών συνηθειών, όπως η αυξανόμενη κατανάλωση προμαγειρεμένων και προσυσκευασμένων τροφίμων που δεν απαιτούν περαιτέρω προετοιμασία/μαγείρεμα πριν την κατανάλωσή τους (ready-to-eat products), καθώς και γ) των μη ορθών πρακτικών χειρισμού και αποθήκευσης τροφίμων. Περίπου επτά στα δέκα άτομα που μολύνθηκαν από Listeria χρειάστηκαν νοσηλεία, ενώ ένα στα δώδεκα κατέληξε [8].
Στην Ελλάδα η επιτήρηση του νοσήματος, μέσω του Συστήματος Υποχρεωτικής Δήλωσης Νοσημάτων (ΣΥΔΝ) ξεκίνησε το 2004. Την περίοδο 2004-2024 δηλώθηκαν 292 κρούσματα του νοσήματος. Ο μέσος ετήσιος αριθμός των κρουσμάτων ήταν 13,9 (τυπική απόκλιση: 9,0). Η μέση ετήσια δηλούμενη επίπτωση ήταν 1,29 (τυπική απόκλιση: 0,9) κρούσματα ανά 1.000.000 πληθυσμού. Tα έτη 2015 και 2023 παρατηρήθηκε αύξηση των δηλωθέντων κρουσμάτων λιστερίωσης (3,0 κρούσματα/1.000.000 πληθυσμού και τα δύο έτη). Το νόσημα παρουσίασε υψηλότερη συχνότητα δήλωσης στην ηλικιακή ομάδα 65 έτη και άνω. Ποσοστό μεγαλύτερο του 50% των δηλωθέντων κρουσμάτων αφορούσε σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα, ενώ η θνητότητα του νοσήματος ήταν 23,3% [9]. Σύμφωνα με τα προσωρινά δεδομένα του ΣΥΔΝ, το 2025 δηλώθηκαν 21 κρούσματα λιστερίωσης.
Η αύξηση που σημειώθηκε τα έτη 2015 και 2023 συνέβαλε στην ενίσχυση της συνεργασίας των εμπλεκόμενων φορέων με στόχο την έγκαιρη ανίχνευση κρουσμάτων και συρροών για την λήψη μέτρων , που αποβλέπουν στην προστασία της δημόσιας υγείας [9].
Μέτρα Πρόληψης
Η πρόληψη της λιστερίωσης απαιτεί την εφαρμογή πολλών μέτρων, παρόμοιων με εκείνων που λαμβάνονται για την πρόληψη άλλων τροφιμογενών νοσημάτων. Ωστόσο, για τη διασφάλιση της ασφάλειας των τροφίμων, απαιτείται η λήψη πρόσθετων μέτρων, όπως η αποφυγή κατανάλωσης συγκεκριμένων τροφίμων, καθώς και η ορθή προετοιμασία και αποθήκευση των τροφίμων, που είναι ιδιαίτερα σημαντικά για τις ομάδες υψηλού κινδύνου για την εμφάνιση διεισδυτικής λιστερίωσης, όπως οι έγκυες γυναίκες, οι ηλικιωμένοι και τα ανοσοκατεσταλμένα άτομα [1,10].
- Τα άτομα που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου συστήνεται να μην καταναλώνουν μη παστεριωμένο γάλα ή μαλακά τυριά που παράγονται από μη παστεριωμένο γάλα. Επίσης, δεν συστήνεται η κατανάλωση προμαγειρεμένων και προσυσκευασμένων τροφίμων που δεν απαιτούν περαιτέρω προετοιμασία/μαγείρεμα πριν την κατανάλωσή τους (ready-to-eat products), hot dogs και άλλων επεξεργασμένων προϊόντων κρέατος ή υπολειμμάτων τροφίμων, εκτός εάν αυτά θερμανθούν έως ότου παραχθεί καυτός ατμός. Επιπλέον, θα πρέπει να αποφεύγεται η κατανάλωση καπνιστών θαλασσινών που διατηρούνται στο ψυγείο, εκτός εάν αποτελούν μέρος πλήρως μαγειρεμένου και ζεστού γεύματος ή εάν πρόκειται για κονσερβοποιημένα ή προϊόντα που διατηρούνται σε θερμοκρασία περιβάλλοντος.
- Τα ωμά λαχανικά πρέπει να πλένονται σχολαστικά πριν από την κατανάλωση και να φυλάσσονται ξεχωριστά από τα ωμά τρόφιμα ζωικής προέλευσης. Τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης πρέπει να μαγειρεύονται επαρκώς. Επιπλέον, είναι απαραίτητο το σχολαστικό πλύσιμο των χεριών, των εργαλείων και των επιφανειών κοπής μετά τον χειρισμό ωμών τροφίμων.
- Συστήνεται η χρήση θερμομέτρου για την επιβεβαίωση ότι η θερμοκρασία του ψυγείου είναι ≤4°C και της κατάψυξης ≤−18°C.
- Οι παραγωγοί τροφίμων οφείλουν να διασφαλίζουν την ασφάλεια όλων των τροφίμων ζωικής προέλευσης. Συγκεκριμένα, πρέπει να εφαρμόζουν τη μέθοδο της παστερίωσης σε όλα τα γαλακτοκομικά προϊόντα και τη μέθοδο της ενδεδειγμένης ακτινοβολίας στα μαλακά τυριά μετά την ωρίμανσή τους, όπου αυτό είναι εφικτό. Επιπλέον, συστήνεται η χρήση αναστολέων μικροβιακής ανάπτυξης στα επεξεργασμένα προϊόντα κρέατος, όταν αυτό είναι εφικτό και η εφαρμογή των αρχών του συστήματος HACCP, καθώς και των διαδικασιών παρακολούθησης (λήψη δειγμάτων επιφανειών, εξοπλισμού κτλ).
- Τα επεξεργασμένα, τα ready-to-eat products και τα ωμά τρόφιμα, στα οποία διαπιστώνεται ότι έχουν μολυνθεί με Listeria monocytogenes (π.χ. στο πλαίσιο της συστηματικής επιτήρησης αλλά και των έκτακτων ελέγχων), θα πρέπει να αποσύρονται άμεσα από την αγορά.
- Θα πρέπει να αποφεύγεται η χρήση ακατέργαστης κοπριάς στις καλλιέργειες λαχανικών.
- Οι κτηνίατροι και οι αγρότες οφείλουν να λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα προστασίας κατά τον χειρισμό ασθενών ή νεκρών ζώων, καθώς και κατά τον χειρισμό αποβολών εμβρύων, ιδίως προβάτων που απεβίωσαν από εγκεφαλίτιδα. Οι ομάδες υψηλού κινδύνου θα πρέπει να αποφεύγουν την επαφή με δυνητικά μολυσματικά υλικά.
Συμπερασματικά, η προστασία των ευπαθών ομάδων όπως είναι οι ηλικιωμένοι, οι έγκυες και τα ανοσοκατεσταλμένα άτομα απαιτεί συστηματική επιτήρηση, παραγωγή ασφαλών τροφίμων και τήρηση κανόνων υγιεινής στο οικιακό περιβάλλον [8]. Η συνεργασία των αρμόδιων φορέων για την υγεία των ανθρώπων, των ζώων και την ασφάλεια των τροφίμων αναδεικνύεται ως ο ακρογωνιαίος λίθος στη λήψη αποτελεσματικών μέτρων για την προστασία της δημόσιας υγείας υπό το πλαίσιο της Ενιαίας Υγείας.
Τμήμα Τροφιμογενών/Υδατογενών Νοσημάτων και Ασφάλειας Τροφίμων
Ενδεικτική βιβλιογραφία
[1] Heymann DL. Control of Communicable Diseases Manual. 21st Edition, 2022. Washington DC: American Public Health Association.
[2] Marc Lecuit. Listeria monocytogenes, a model in infection biology. Cellular Microbiology, 2020, 22 (4), pp.e13186. ff10.1111/cmi.13186ff. ffpasteur-03277020f
[3] Koopmans MM, Brouwer MC, Vázquez-Boland JA, van de Beek D.2023.Human Listeriosis. Clin Microbiol Rev 36:e00060-19.https://doi.org/10.1128/cmr.00060-19
[4] Silk BJ, Date KA, Jackson KA, et al. Invasive listeriosis in the Foodborne Diseases Active Surveillance Network (FoodNet), 2004-2009: further targeted prevention needed for higher-risk groups. Clin Infect Dis. 2012;54 Suppl 5:S396-S404. doi:10.1093/cid/cis268
[5] Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Listeriosis (Listeria infection).
Διαθέσιμο από: http://www.cdc.gov/listeria/index.html
[6] Johns Hopkins Medicine Listeriosis. Διαθέσιμο από: https://www.hopkinsguides.com/hopkins/view/Johns_Hopkins_ABX_Guide/540318/all/Listeria_Monocytogenes
[7] Lachmann R, Halbedel S, Lüth S, Holzer A, Adler M, Pietzka A, Al Dahouk S, Stark K, Flieger A, Kleta S, Wilking H. Invasive listeriosis outbreaks and salmon products: a genomic, epidemiological study. Emerg Microbes Infect. 2022 Dec;11(1):1308-1315. doi: 10.1080/22221751.2022.2063075. PMID: 35380514; PMCID: PMC9132468.
[8] EFSA and ECDC (European Food Safety Authority and European Centre for Disease Prevention and Control), 2025. European Union One Health 2024 Zoonoses Report. EFSA Journal. 2025;23:e9759.https://doi.org/10.2903/j.efsa.2025.9759
[9] Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας. Τμήμα Τροφιμογενών/Υδατογενών Νοσημάτων και Ασφάλειας Τροφίμων. Λιστερίωση. Διαθέσιμο από: https://eody.gov.gr/images/epidimiologikes_ektheseis/ethsies/2024/epidimiologika-dedomena-listeriosi-ellada_2004-2024.pdf
[10] Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Listeriosis (Listeria infection). Preventing Listeria infection. Διαθέσιμο από: https://www.cdc.gov/listeria/prevention/index.html
Κλιματική αλλαγή και υγεία μητέρας–παιδιού: το ΠΕΔΥ Θεσσαλίας ΕΟΔΥ συμμετέχει στον ευρωπαϊκό διάλογο
Το Περιφερειακό Εργαστήριο Δημόσιας Υγείας (ΠΕΔΥ) Θεσσαλίας του ΕΟΔΥ συμμετείχε στο διήμερο Workshop με αντικείμενο την επιλογή κατάλληλων δεικτών για την παρακολούθηση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στη δημόσια υγεία, με ιδιαίτερη έμφαση στην έκθεση εγκύων γυναικών και βρεφών σε υψηλές θερμοκρασίες, το οποίο πραγματοποιήθηκε στις 15 και 16 Δεκεμβρίου 2025 στην Αθήνα.
Το workshop πραγματοποιήθηκε στις 15 και 16 Δεκεμβρίου 2025 στην Αθήνα και διοργανώθηκε από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου HIGH Horizons, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υγείας και σε συνεργασία με τον Εθνικό Οργανισμό Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ). Στη συνάντηση συμμετείχαν εκπρόσωποι της επιστημονικής κοινότητας, φορέων δημόσιας υγείας, διεθνών οργανισμών και θεσμικών αρχών, μεταξύ των οποίων και στελέχη του ΠΕΔΥ Θεσσαλίας, συμβάλλοντας στον διάλογο για την πρόληψη και την προστασία της υγείας των ευάλωτων πληθυσμών.
Ο Πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου ΕΟΔΥ, Καθ. Χρήστος Χατζηχριστοδούλου, κατά το χαιρετισμό του, υπογράμμισε ότι η κλιματική αλλαγή αποτελεί μείζονα πρόκληση για τη δημόσια υγεία, με ιδιαίτερες επιπτώσεις σε ευάλωτες ομάδες, τονίζοντας τον ρόλο του ΕΟΔΥ στην παραγωγή τεκμηριωμένων δεδομένων για τη χάραξη πολιτικών υγείας, ενώ η Προϊσταμένη της Γενικής Διεύθυνσης Δημόσιας Υγείας και Ποιότητας Ζωής του Yπουργείου Υγείας κ. Φωτεινή Κουλούρη ανέδειξε τη σημασία της διεπιστημονικής συνεργασίας και της επιστημονικής τεκμηρίωσης για την προστασία της υγείας μητέρας και βρέφους.
Η Καθ. Υγιεινής και Επιδημιολογίας (Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας), και επιστημονική υπεύθυνη του ΠΕΔΥ Θεσσαλίας, κ. Βαρβάρα Μουχτούρη, επεσήμανε ότι «η έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες κατά την εγκυμοσύνη συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο πρόωρου τοκετού, θνησιγένειας, νεογνών μικρών για την ηλικία κύησης, σακχαρώδη διαβήτη κύησης, πρόωρης ρήξης εμβρυϊκών υμένων, καθώς και υπερτασικών και καρδιαγγειακών επιπλοκών κατά την κύηση. Παρά τα τεκμηριωμένα αυτά ευρήματα, παραμένουν σημαντικά κενά γνώσης σχετικά με την ποσοτικοποίηση του κινδύνου, τις κρίσιμες περιόδους ευαλωτότητας και τα υποκείμενα βιολογικά μονοπάτια»
Οι συμμετέχοντες συμφώνησαν ότι η αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην υγεία της μητέρας και του παιδιού απαιτεί συντονισμένες δράσεις, συνεχή επιστημονική έρευνα και στενή συνεργασία μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων φορέων. Το ΠΕΔΥ Θεσσαλίας, μέσω της συμμετοχής του σε τέτοιες δράσεις, ενισχύει τον ρόλο του στην πρόληψη, την προαγωγή της υγείας και την προστασία των ευάλωτων πληθυσμών σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβαλλοντικό πλαίσιο.
Δείτε επίσης το ρεπορτάζ του Αθηναϊκού-Μακεδονικού Πρακτορείου Ειδήσεων εδώ
Ομαδική φωτογραφία με φόντο την Ακρόπολη
Η Καθηγήτρια Υγιεινής και Επιδημιολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και Επιστημονική Υπεύθυνη του ΠΕΔΥ Θεσσαλίας Β. Μουχτούρη κατά την ομιλίας της στο Workshop
Επιστημονική Παρέμβαση
Η μάσκα στους χώρους παροχής φροντίδας υγείας: μια απλή πράξη με μεγάλη σημασία
Του κ. Δημητρίου Χατζηγεωργίου, Απτχου ε.α., Αντιπροέδρου Επιστημονικού Συμβουλίου ΕΟΔΥ
Κάθε χειμώνα, οι χώροι παροχής υγείας βρίσκονται στην πρώτη γραμμή. Η αυξημένη κυκλοφορία του ιού της γρίπης, του SARS-CoV-2 (COVID-19) και άλλων αναπνευστικών ιών δοκιμάζει το σύστημα υγείας, αλλά και την καθημερινότητα των ανθρώπων που το υπηρετούν και το επισκέπτονται. Σε αυτό το πλαίσιο, η χρήση μάσκας παραμένει ένα απλό αλλά ουσιαστικό μέτρο προστασίας — μια μικρή πράξη με μεγάλο όμως αντίκτυπο.
Στους χώρους παροχής φροντίδας υγείας συναντώνται άνθρωποι με αυξημένη ευαλωτότητα: ηλικιωμένοι, ασθενείς με χρόνια νοσήματα, ανοσοκατεσταλμένοι, άτομα που ήδη παλεύουν με σοβαρά προβλήματα υγείας. Για αυτούς, μια αναπνευστική λοίμωξη που για κάποιον άλλον μπορεί να είναι ήπια, ενδέχεται να έχει σοβαρές συνέπειες. Η μάσκα λειτουργεί ως ένα πρόσθετο «τείχος» προστασίας, μειώνοντας σημαντικά τη διασπορά των ιών και συμβάλλοντας στην πρόληψη των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων.
Για τους επαγγελματίες υγείας, η μάσκα είναι κάτι περισσότερο από εξοπλισμός ατομικής προστασίας. Είναι έκφραση επαγγελματισμού, φροντίδας και σεβασμού προς τον ασθενή. Επιπλέον, προστατεύει τους ίδιους αλλά και τους συναδέλφους τους και διασφαλίζει τη συνέχεια της παροχής ποιοτικών υπηρεσιών υγείας σε περιόδους αυξημένης πίεσης. Παράλληλα, η χρήση της από τους επαγγελματίες υγείας λειτουργεί και ως παράδειγμα, ενισχύοντας την κουλτούρα πρόληψης μέσα και έξω από τις δομές υγείας.
Εξίσου σημαντική είναι η συμβολή των επισκεπτών και των συνοδών. Πολλές φορές, οι αναπνευστικές λοιμώξεις μεταδίδονται πριν εμφανιστούν συμπτώματα ή όταν υπάρχει πολύ ήπια συμπτωματολογία. Η χρήση μάσκας κατά την επίσκεψη σε νοσοκομεία, κέντρα υγείας, γηροκομεία και άλλες δομές φροντίδας υγείας είναι μια πράξη κοινωνικής ευθύνης και αλληλεγγύης προς τους πιο ευάλωτους συνανθρώπους μας.
Η εμπειρία των τελευταίων ετών μας δίδαξε πολλά. Μας έδειξε ότι η μάσκα, όταν χρησιμοποιείται σωστά, μπορεί να περιορίσει αποτελεσματικά τη μετάδοση λοιμωδών νοσημάτων. Σήμερα, με αυτή τη γνώση, μπορούμε να την εντάξουμε συνειδητά στην καθημερινή πρακτική των χώρων υγείας, ιδιαίτερα την χειμερινή περίοδο και σε περιόδους αυξημένης κυκλοφορίας ιών.
Η προστασία της υγείας είναι συλλογική υπόθεση. Με μια απλή κίνηση — τη χρήση μάσκας — μπορούμε όλοι να συμβάλουμε στη δημιουργία ενός ασφαλέστερου περιβάλλοντος φροντίδας και στη διαφύλαξη της δημόσιας υγείας.