Ενημερωτικό δελτίο ΕΟΔΥ - Μάϊος/Ιούνιος 2026

Καρκίνος του πνεύμονα: μια νέα προσέγγιση στην πρόληψη και την έγκαιρη ανίχνευση

Γράφει η κ. Παρασκευή Κατσαούνου, Καθηγήτρια Πνευμονολογίας, ΕΚΠΑ

Το κάπνισμα ως πρόβλημα δημόσιας υγείας

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καπνίσματος (31 Μαΐου), ας εστιάσουμε στον καρκίνο του πνεύμονα όχι μόνο ως πρόβλημα, αλλά και ως πεδίο όπου η πρόληψη και η έγκαιρη ανίχνευση μπορούν να σώσουν ζωές.

Το κάπνισμα αποτελεί την κύρια αιτία σοβαρών νοσημάτων (Νεοπλάσματα, Καρδιαγγειακά, Χρόνια Αναπνευστικά προβλήματα). Περίπου το 18% των ετήσιων θανάτων σε ενήλικες άνω των 35 ετών αποδίδεται στο κάπνισμα. Το συχνά υποτιμώμενο αυτό ποσοστό αντιστοιχεί σε περισσότερους από 25.000 θανάτους ετησίως στη χώρα μας.. Επιπρόσθετα, το παθητικό κάπνισμα προκαλεί επίσης σημαντικό αριθμό θανάτων και σοβαρών αναπνευστικών/καρδιαγγειακών επιπλοκών. Το κάπνισμα στερεί από τον ελληνικό πληθυσμό 400.000 έτη υγιούς ζωής (Έτη Ζωής προσαρμοσμένα για Αναπηρία - DALYs) ετησίως, σύμφωνα με τη μελέτη Global Burden of Disease (The Lancet).

Σύμφωνα με τη διεθνή κλίμακα ελέγχου καπνίσματος, Tobacco Control Scale (TCS), η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα στην 27η θέση μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, καταγράφοντας πτώση 13 θέσεων σε σύγκριση με το 2021, όταν κατείχε τη 14η θέση.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, η χώρα διαθέτει αντικαπνιστική νομοθεσία και καταγράφεται βελτίωση στη συμμόρφωση με την εφαρμογή της από το 2019. Ωστόσο, εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικά περιθώρια περαιτέρω ενίσχυσης των πολιτικών ελέγχου του καπνίσματος.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αυξημένη παρουσία των θερμαινόμενων προϊόντων καπνού στην ελληνική αγορά. Ειδικότερα, η Αθήνα καταγράφηκε ως η ευρωπαϊκή πρωτεύουσα με τη μεγαλύτερη διείσδυση των προϊόντων αυτών και έναν από τους υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξής τους κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026.

Παράλληλα, επισημάνθηκε ότι η τιμή ενός πακέτου τσιγάρων παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητη την περίοδο 2018–2024, παρά τις πληθωριστικές πιέσεις, γεγονός που ενδέχεται να περιορίζει την αποτελεσματικότητα της τιμολογιακής πολιτικής ως μέτρου αποτροπής της κατανάλωσης καπνικών προϊόντων.

Το συνολικό (σημαντικά υποτιμημένο) ετήσιο κόστος νόσησης που οφείλεται στο κάπνισμα στην Ελλάδα ανέρχεται στο δυσθεώρητο ποσό των 3,183 δισεκατομμυρίων ευρώ. Αυτό το οικονομικό βάρος πλήττει τόσο το σύστημα υγείας όσο και την παραγωγικότητα της χώρας. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί στο 14% της συνολικής ετήσιας δαπάνης υγείας στην Ελλάδα. Τα παραπάνω νούμερα θεωρούνται συντηρητικά, καθώς οι επίσημες καταγραφές συχνά δεν περιλαμβάνουν τις οικονομικές επιπτώσεις από το παθητικό κάπνισμα σε μη καπνιστές, τα κόστη για την αντιμετώπιση της αναπηρίας που προκαλείται από το κάπνισμα, επιπλοκές στην υγεία που αυξάνουν έμμεσα τις δαπάνες, όπως η κακή επούλωση τραυμάτων (πχ μετεγχειρητικές επιπλοκές και η κακή ρύθμιση χρόνιων παθήσεων όπως ο διαβήτης και η υπέρταση).

Ο καρκίνος του πνεύμονα και η ανάγκη για έγκαιρη διάγνωση

Ας εστιάσουμε, όμως, στον καρκίνο του πνεύμονα, ο οποίος παραμένει η συχνότερη μορφή καρκίνου στους άνδρες στην Ελλάδα και η τρίτη συχνότερη στις γυναίκες. Στην Ελλάδα, περίπου 13.000 νέες διαγνώσεις με καρκίνο του πνεύμονα καταγράφονται ετησίως, με το ποσοστό επιβίωσης να εξακολουθεί να παραμένει χαμηλό. Συγκεκριμένα η πενταετής επιβίωση για τον καρκίνο του πνεύμονα στην Ελλάδα κυμαίνεται γύρω από το 15-20%.

Το κόστος αντιμετώπισης των ασθενειών που σχετίζονται με το κάπνισμα είναι εξαιρετικά υψηλό ανά ασθενή. Συγκεκριμένα, το ετήσιο κόστος για ανοσοθεραπείες και χημειοθεραπείες ενός μόνο ασθενούς με καρκίνο του πνεύμονα μπορεί να ξεπεράσει τις 100.000 έως 150.000 ευρώ. Σε βάθος 5 ετών, η συνολική θεραπεία για έναν τέτοιο ασθενή μπορεί να κοστίσει από 50.000 ευρώ (το ελάχιστο) έως και 600.000 ευρώ.

Προτείνουμε λοιπόν την ενσωμάτωση του Προσυμπτωματικού Ελέγχου Καρκίνου του Πνεύμονα με Αξονική Τομογραφία Χαμηλής Δόσης (LDCT) και παραθέτουμε δεδομένα αποτελεσματικότητας από το Εξειδικευμένο Ιατρείο Διακοπής Καπνίσματος της Α' ΚΕΘ του Νοσοκομείου «Ευαγγελισμός».

Ο καρκίνος του πνεύμονα αποτελεί την πρωταρχική αιτία θανάτου από νεοπλασίες παγκοσμίως, με το κάπνισμα να ευθύνεται για περισσότερο από το 85% των περιπτώσεων. Η εισαγωγή του προσυμπτωματικού ελέγχου (Lung Cancer Screening - LCS) με αξονική τομογραφία χαμηλής δόσης (Low-Dose CT - LDCT) έχει αποδείξει βάσει μεγάλων κλινικών μελετών (όπως η NLST και η NELSON) ότι μειώνει τη θνησιμότητα κατά 20% έως 24% μέσω της πρώιμης διάγνωσης.

Παρά τα σαφή οφέλη, η συμμετοχή του πληθυσμού-στόχου παραμένει διεθνώς απογοητευτική (π.χ. μόλις 16,5% - 18% στις ΗΠΑ), λόγω έλλειψης ενημέρωσης, στίγματος ή φόβου. Η βιβλιογραφία δείχνει ότι ο συνδυασμός του LCS με ενεργά προγράμματα διακοπής καπνίσματος επιφέρει επιπλέον 14% μείωση των θανάτων σε σχέση με τον έλεγχο μόνο. Στη βάση αυτή, η στρατηγική μας μετατοπίζεται από την απλή σύσταση, στην πλήρη ενσωμάτωση του ελέγχου LCS μέσα στη δομή της διακοπής καπνίσματος.

Η παρέμβαση στο Ιατρείο Διακοπής Καπνίσματος του «Ευαγγελισμού»

Με στόχο την αύξηση της συμμετοχής των επιλέξιμων καπνιστών υψηλού κινδύνου στο πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του πνεύμονα (LCS), καθώς και την ενίσχυση των ποσοστών επιτυχούς διακοπής του καπνίσματος μέσω της καλύτερης κατανόησης και συνειδητοποίησης του ατομικού κινδύνου, εφαρμόστηκε μια διπλή παρέμβαση στο Ιατρείο Διακοπής Καπνίσματος της Μονάδας Πνευμονολογίας και Αναπνευστικής Ανεπάρκειας της Α΄ ΚΕΘ του Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισμός».

Η παρέμβαση βασίζεται σε δύο συμπληρωματικούς πυλώνες. Ο πρώτος αφορά την υποστήριξη από διεπιστημονική ομάδα, η οποία παρέχει στενή και εξατομικευμένη καθοδήγηση από εξειδικευμένο πνευμονολόγο και ψυχολόγο. Στο πλαίσιο ενός εντατικού προγράμματος οκτώ συνεδριών, που συνδυάζει γνωσιακή-συμπεριφορική υποστήριξη και ενδεδειγμένη φαρμακευτική αγωγή (υποκατάστατα νικοτίνης ή κυτισινικλίνη, ανάλογα με το προφίλ του ασθενούς), αναπτύσσεται μια ισχυρή σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ επαγγελματιών υγείας και καπνιστή, η λεγόμενη «θεραπευτική συμμαχία».

Η θεραπευτική αυτή συμμαχία αξιοποιείται ως εφαλτήριο για την ενημέρωση των συμμετεχόντων σχετικά με τα οφέλη του προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του πνεύμονα (LCS), συμβάλλοντας στην άρση φόβων, επιφυλάξεων και άλλων ανασταλτικών παραγόντων. Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται ένα σημαντικό «παράθυρο ευκαιρίας» για την ενίσχυση της συμμετοχής στο πρόγραμμα.

Μετά τη συγκατάθεση του καπνιστή, η διαδικασία οργανώνεται με τρόπο που περιορίζει στο ελάχιστο τα εμπόδια πρόσβασης, μέσω υποβοηθούμενου προγραμματισμού των ραντεβού, διενέργειας εξετάσεων με διασφαλισμένη ποιότητα και υποστήριξης από εξειδικευμένη ομάδα διαχείρισης περιστατικών.

Αναλυτικότερα, η ομάδα του ιατρείου αναλαμβάνει τον άμεσο προγραμματισμό των προ-κρατημένων ραντεβού, η LDCT εκτελείται στον αξονικό τομογράφο του νοσοκομείου μας, Toshiba Aquilion 80 τομών, εφαρμόζοντας εξειδικευμένο, τυποποιημένο πρωτόκολλο χαμηλής δόσης, διασφαλίζοντας την ελάχιστη δυνατή επιβάρυνση του ασθενούς με ακτινοβολία. Το πρωτόκολλο έχει ελεγχθεί, βαθμονομηθεί και εγκριθεί από τη Μονάδα Ιατρικής Τεχνολογίας / Τμήμα Ιατρικής Φυσικής (MIT).

Παράλληλα δε, όλοι οι ασθενείς υποβάλλονται σε πλήρη έλεγχο της πνευμονικής λειτουργίας για διάγνωση και σταδιοποίηση τυχόν υποκείμενης αναπνευστικής νόσου.

Η καινοτομία αυτής της προσέγγισης έγκειται στην "one-stop-shop" φιλοσοφία για τον καπνιστή. Αντί ο προσυμπτωματικός έλεγχος να αποτελεί μια ξεχωριστή, αγχωτική παραπομπή, ενσωματώνεται οργανικά σε ένα περιβάλλον υποστήριξης και θεραπείας.

Τα αναμενόμενα οφέλη

Η στρατηγική αυτή αναμένεται να:

1. Αυξήσει σημαντικά τα ποσοστά αποδοχής της αξονικής τομογραφίας θώρακος χαμηλής δόσης (LDCT) σε σύγκριση με τα διεθνώς καταγεγραμμένα ποσοστά συμμετοχής.
2. Ενισχύσει το κίνητρο των ασθενών για οριστική διακοπή του καπνίσματος, καθώς η απεικόνιση της κατάστασης των πνευμόνων τους λειτουργεί ως ισχυρός ψυχολογικός μοχλός αλλαγής συμπεριφοράς.
3. Καθιερώσει ένα πρότυπο μοντέλο λειτουργίας για τα δημόσια νοσοκομεία της χώρας, αναδεικνύοντας τον ρόλο της προληπτικής πνευμονολογίας.

Η έγκαιρη ανίχνευση τόσο νεοπλασματικών αλλοιώσεων όσο και συνοδών παθήσεων, όπως η ΧΑΠ και η στεφανιαία νόσος, μπορεί να προσφέρει σημαντικό όφελος για τον ασθενή, υπό την προϋπόθεση ότι τα ευρήματα αξιολογούνται από εξειδικευμένη διεπιστημονική ομάδα, η οποία διασφαλίζει τη βέλτιστη κλινική διαχείριση και τη μεγιστοποίηση του οφέλους με την ελαχιστοποίηση των πιθανών κινδύνων.

Η παρέμβαση αυτή αναδεικνύει πώς η πρόληψη, η έγκαιρη διάγνωση και η διακοπή του καπνίσματος μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά προς όφελος τόσο του ατόμου όσο και του συστήματος υγείας. Είτε η προσέγγιση εξετάζεται από ανθρωπιστική, οικονομική ή πολιτική σκοπιά, ο κοινός παρονομαστής παραμένει ο ίδιος: η έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του πνεύμονα και η αποτελεσματική υποστήριξη των καπνιστών για τη διακοπή του καπνίσματος.

Ας μην αφήσουμε τον πνιγμό να γίνει η πιο επικίνδυνη απειλή των θαλασσών μας

Φωτογραφικά στιγμιότυπα από την ενημερωτική δράση του ΕΟΔΥ για την πρόληψη των πνιγμών και την ασφαλή κολύμβηση, που πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με τη SWS στο Πλωτό Μουσείο «Νεράιδα» και στα μέλη του ΚΑΠΗ Παπάγου-Χολαργού. Την ενημέρωση πραγματοποίησαν η Αγγελική Λάμπρου, Προϊσταμένη Δ/νσης Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Πρόληψης Μη Μεταδοτικών Νοσημάτων του ΕΟΔΥ και η ιατρός Βίκυ Καψή.

Το καλοκαίρι είναι εδώ και η χώρα μας, κατέχοντας την 11^η θέση σε παγκόσμια κλίμακα στον κατάλογο των χωρών με τη μεγαλύτερη ακτογραμμή, προσφέρει πολλές ευκαιρίες για απόλαυση της θάλασσας μέσω της κολύμβησης και άλλων δραστηριοτήτων αναψυχής. Η κολύμβηση αποτελεί μία από τις πιο ωφέλιμες μορφές άσκησης, καθώς βελτιώνει την καρδιοαναπνευστική λειτουργία, προστατεύει τις αρθρώσεις, συμβάλλει στη μείωση του άγχους και βελτιώνει την ποιότητα του ύπνου. Ωστόσο, ένας πνιγμός μπορεί να συμβεί γρήγορα, συχνά μέσα σε μόλις 20 έως 60 δευτερόλεπτα. Γι’ αυτό η ενημέρωση, η πρόληψη και η τήρηση βασικών κανόνων ασφάλειας στη θάλασσα αποτελούν προϋποθέσεις για να απολαμβάνουμε με ασφάλεια τα οφέλη της κολύμβησης. Η πρόληψη των πνιγμών αποτελεί βασική προτεραιότητα της Διεύθυνσης Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Πρόληψης Μη Μεταδοτικών Νοσημάτων του ΕΟΔΥ.

Κύριες αιτίες πνιγμού

• Άγνοια κολύμβησης
• Έλλειψη στενής και αδιάλειπτης επίβλεψης παιδιών
• Έλλειψη περίφραξης σε κολυμβητικές δεξαμενές (πισίνες)
• Κατανάλωση αλκοόλ
• Μη λήψη ιατρικής συμβουλής όταν υφίσταται ιστορικό υποκείμενων νοσημάτων που αυξάνουν τον κίνδυνο πνιγμού (π.χ. καρδιολογικές παθήσεις, άνοια, επιληψία ή άλλες νευρολογικές παθήσεις)
• Αγνόηση της πρόγνωσης του καιρού
• Αποτυχία ορθής χρήσης σωσιβίων και προστατευτικού εξοπλισμού σε υδάτινες δραστηριότητες.

Επιδημιολογικά δεδομένα

Ο πνιγμός αποτελεί την τρίτη κύρια αιτία θανάτου από ακούσιο τραυματισμό παγκοσμίως αντιπροσωπεύοντας το 7% όλων των θανάτων που σχετίζονται με τραυματισμούς. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), 300.000 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους από πνιγμό κάθε χρόνο, με τα παιδιά και τους νέους να επηρεάζονται δυσανάλογα. Τα μικρά παιδιά κάτω των 5 ετών αντιπροσωπεύουν σχεδόν το ένα τέταρτο όλων των θανάτων από πνιγμό ενώ παρουσιάζουν την υψηλότερη θνησιμότητα από πνιγμό (10,9 θανάτους/100.000 πληθυσμού), ακολουθούμενα από τους ηλικιωμένους 70 ετών και άνω (7,7 θανάτους/100.000 πληθυσμού).

Στην Ελλάδα, η συχνότητα των πνιγμών εκτιμάται στους 3,6 ανά 100.000 πληθυσμού, σύμφωνα με την πρώτη έκθεση του ΠΟΥ για την παγκόσμια κατάσταση για την πρόληψη των πνιγμών, στην οποία συμμετείχε ο ΕΟΔΥ. Την τελευταία πενταετία ετησίως καταγράφονται κατά μέσο όρο 378 θανάσιμα ατυχήματα στο υδάτινο περιβάλλον (θάλασσα και εσωτερικά ύδατα), με τη συντριπτική πλειονότητα αυτών (99%, Ν=373) να συμβαίνουν στη θάλασσα. Οι άνδρες αποτελούν το 67% των θυμάτων ενώ η ηλικιακή ομάδα που πλήττεται περισσότερο, αντιπροσωπεύοντας το 81% των θυμάτων, είναι τα άτομα άνω των 60 ετών, αναδεικνύοντας την ανάγκη στοχευμένων δράσεων πρόληψης στην τρίτη ηλικία (Παρατηρητήριο Ατυχημάτων, Safe Water Sports).

Δράσεις πρόληψης του ΕΟΔΥ

Η προαγωγή της υγείας, η πρόληψη των χρόνιων νοσημάτων και η μείωση του φορτίου των μη μεταδοτικών νοσημάτων αποτελούν βασικές προτεραιότητες του ΕΟΔΥ. Στο πλαίσιο αυτό, ο Οργανισμός ενισχύει τις συνέργειές του με την κοινωνία των πολιτών και αναπτύσσει στοχευμένες δράσεις πρόληψης και ενημέρωσης. Σε αυτή την κατεύθυνση, συνεργάζεται με τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό Safe Water Sports (SWS) για την υλοποίηση ενός ολοκληρωμένου προγράμματος ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των ατόμων τρίτης ηλικίας.

Κεντρικό πυλώνα αποτελεί η καμπάνια «Το καλοκαίρι μένουμε ασφαλείς», σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας, το Υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής και το Λιμενικό Σώμα – Ελληνική Ακτοφυλακή, με στόχο την προώθηση ασφαλούς συμπεριφοράς στη θάλασσα. Οι ενημερωτικές δράσεις πραγματοποιούνται στο Πλωτό Μουσείο «Νεράιδα» και σε ΚΑΠΗ σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη με σταδιακή επέκταση και σε άλλες πόλεις. Η ευαισθητοποίηση και ενημέρωση του κοινού περιλαμβάνει επίσης δράσεις όπως η παραγωγή και διανομή έντυπου ενημερωτικού υλικού, η δημιουργία ραδιοφωνικού σποτ και η χορήγηση της αιγίδας του ΕΟΔΥ σε τηλεοπτικό σποτ, η διοργάνωση ενημερωτικών εκδηλώσεων, καθώς και η διαρκής ενημέρωση των πολιτών μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και της ιστοσελίδας.  Συνολικά, εντός της τελευταίας διετίας, οι δράσεις έχουν ωφελήσει περισσότερους από 7.500 πολίτες με τον εκτιμώμενο αριθμό να είναι ακόμα μεγαλύτερος.

Αναγνωρίζοντας τη σπουδαιότητα εκπαίδευσης και των παιδιών σχετικά με τους βασικούς κανόνες ασφάλειάς τους στο υδάτινο περιβάλλον, ο ΕΟΔΥ έχει διοργανώσει κατά τη διάρκεια της φετινής θερινής περιόδου εκπαιδευτικές επισκέψεις σε παιδικές κατασκηνώσεις της Αττικής. Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα που έχει δημιουργηθεί από τον SWS και είναι εγκεκριμένο από το Υπουργείο Παιδείας, κάνει χρήση διαδραστικών βιωματικών παιχνιδιών, προσαρμοσμένων στις μικρές ηλικίες.

Στόχος παραμένει η μείωση των πνιγμών και η καλλιέργεια κουλτούρας ασφάλειας στο υδάτινο περιβάλλον για όλους.

Ο ΕΟΔΥ συστήνει:

• Κολυμπάμε πάντα με παρέα
• Μπαίνουμε και βγαίνουμε σταδιακά από το νερό
• Κολυμπάμε πάντα παράλληλα με την ακτή
• Δεν κολυμπάμε μετά από φαγητό ή ποτό
• Αποφεύγουμε να κολυμπάμε σε άγνωστα νερά
• Επιβλέπουμε αδιάλειπτα τα μικρά παιδιά
• Συμβουλευόμαστε τον ιατρό μας και λαμβάνουμε πρόσθετα προληπτικά μέτρα σύμφωνα με τις οδηγίες του
• Δεν υπερεκτιμούμε τις δυνάμεις μας.

Περισσότερες πληροφορίες

Πιο αναλυτικές πληροφορίες σχετικά με με την πρόληψη των πνιγμών μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα του ΕΟΔΥ (https://eody.gov.gr/el/nosimata/mi-metadotika/mi-metadotika-nosimata-kai-travmatismoi/pnigmoi.html)

ή στην ιστοσελίδα του Safe Water Sports (https://safewatersports.com/el/)

Τηλ.: 210-5212468

E-mail: ncd@eody.gov.gr

Καθαρά νερά, ασφαλείς βουτιές: Ο ρόλος του Κεντρικού Εργαστηρίου Δημόσιας Υγείας στην προστασία της υγείας

Κατά τη θερινή περίοδο, χιλιάδες πολίτες επισκέπτονται παραλίες και κολυμβητικές δεξαμενές για αναψυχή και άθληση. Πίσω από την ασφάλεια αυτών των υδάτων βρίσκεται ένα σημαντικό αλλά συχνά λιγότερο γνωστό έργο του ΕΟΔΥ, το οποίο υλοποιείται μέσω του Κεντρικού Εργαστηρίου Δημόσιας Υγείας (ΚΕΔΥ).

Επιστημονική υποστήριξη για ασφαλή ύδατα αναψυχής

Ο ρόλος του ΚΕΔΥ είναι διττός υποστηρίζοντας εργαστηριακά  και επιστημονικά την επιτήρηση της δημόσιας υγείας μέσω ελέγχων σε νερά αναψυχής τόσο ακτών κολύμβησης όσο και κολυμβητικών δεξαμενών (πισίνες).

Συγκεκριμένα:

Διενεργεί μικροβιολογικές και χημικές αναλύσεις σε δείγματα νερού, κατόπιν αιτήματος των υγειονομικών υπηρεσιών των Περιφερειών ή άλλων δημόσιων φορέων και οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, οι οποίοι είναι αρμόδιοι για τη δειγματοληψία του νερού.

Συνεργάζεται με τους αρμόδιους φορείς δειγματοληψίας προτείνοντας, με βάση τα εργαστηριακά δεδομένα και την επιστημονική τεκμηρίωση, ενδεδειγμένα μέτρα πρόληψης και αντιμετώπισης των προβληματικών σημείων δειγματοληψίας.

Επιπλέον συμμετέχει στη διερεύνηση επιδημιών ή συμβάντων που σχετίζονται με θαλάσσια ύδατα ή/και ύδατα κολυμβητικών δεξαμενών (π.χ. γαστρεντερίτιδες, άλλες υδατογενείς λοιμώξεις, κρούσματα λεγεωνέλλωσης κ.α).

Τι ελέγχουν τα εργαστήρια του ΚΕΔΥ

Στα εργαστήρια του ΚΕΔΥ εξετάζονται βασικοί μικροβιολογικοί δείκτες όπως ολικά κολοβακτηριοειδή, E.coli, εντερόκοκκοι, P.aeruginosa και συγκεκριμένοι παθογόνοι μικροοργανισμοί όταν απαιτηθεί, καθώς και χημικοί δείκτες ποιότητας pH και αλκαλικότητα, όπως ορίζει η αντίστοιχη εθνική νομοθεσία για τις κολυμβητικές δεξαμενές( Υγ. Διάταξη Γ1/443/73 (ΦΕΚ 87/Β/1973), όπως αυτή τροποποιήθηκε με την Υγ. Διάταξη Γ4/1150/76 (ΦΕΚ 937/Β/1976) και για τις ακτές κολύμβησης (ΚΥΑ 8600/416/Ε103/2009 (ΦΕΚ 356/Β/2009).

Από το εργαστήριο στη λήψη αποφάσεων

Τα αποτελέσματα αποστέλλονται στις αρμόδιες αρχές, το Υπουργείο Υγείας και τις Περιφέρειες, προκειμένου να ληφθούν οι  αποφάσεις καταλληλότητας των υδάτων, χαρακτηρισμού της ακτής ή  μέτρων προστασίας της δημόσιας υγείας.

Το έργο του ΚΕΔΥ σε αριθμούς

Ενδεικτικά, για το χρονικό διάστημα από 01-01-2025 έως και 31-05-2026, το ΚΕΔΥ πραγματοποίησε μικροβιολογική ανάλυση 351 δειγμάτων υδάτων από κολυμβητικές δεξαμενές και 815 δειγμάτων υδάτων από ακτές κολύμβησης διενεργώντας 1398 και 1610 εργαστηριακές αναλύσεις αντίστοιχα. Σε ότι αφορά τους χημικούς ελέγχους σε κολυμβητικές δεξαμενές αναλύθηκαν 145 δείγματα διενεργώντας 576 εργαστηριακές αναλύσεις.

Με τους ελέγχους αυτούς το ΚΕΔΥ συμβάλλει ουσιαστικά στη συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας των υδάτων, η οποία αποτελεί βασικό πυλώνα της πρόληψης και της προστασίας της δημόσιας υγείας διασφαλίζοντας ότι οι πολίτες  απολαμβάνουν με ασφάλεια το νερό και τις δραστηριότητες που συνδέονται με αυτό.

Χρήσιμες συμβουλές για τους πολίτες

• Επιλέγετε οργανωμένες ή γνωστές παραλίες που παρακολουθούνται για την ποιότητα των νερών.
• Αποφεύγετε την κολύμβηση σε νερά με εμφανή σημάδια ρύπανσης ή μετά από έντονα καιρικά φαινόμενα.
• Μην καταπίνετε νερό κατά την κολύμβηση.
• Τηρείτε τους κανόνες υγιεινής στις κολυμβητικές δεξαμενές.
• Ακολουθείτε τις οδηγίες των αρμόδιων αρχών και των υπευθύνων των εγκαταστάσεων.

Hantavirus και Ebola: Τι δείχνουν τα τελευταία επιδημιολογικά δεδομένα

Δύο διεθνή συμβάντα δημόσιας υγείας που μας απασχόλησαν το τελευταίο διάστημα εξακολουθούν να παρακολουθούνται στενά από τις υγειονομικές αρχές. Δείτε συνοπτικά τις τελευταίες εξελίξεις για τον hantavirus των Άνδεων και την επιδημία Ebola στην Αφρική.

Ενημέρωση σχετικά με τον hantavirus των Άνδεων

Στις 2 Μαΐου 2026, το ECDC ενημερώθηκε σχετικά με κρούσματα σοβαρής λοίμωξης του αναπνευστικού στο κρουαζιερόπλοιο MV Hondius, με ολλανδική σημαία, στο οποίο επέβαιναν επιβάτες και μέλη πληρώματος από 23 χώρες, συμπεριλαμβανομένων εννέα χωρών της ΕΕ/ΕΟΧ. Ως αιτιολογικός παράγοντας ταυτοποιήθηκε ο hantavirus των Άνδεων (Andes hantavirus).

Έως τις 17 Ιουνίου 2026 είχαν αναφερθεί συνολικά 13 κρούσματα, εκ των οποίων 12 επιβεβαιωμένα και ένα πιθανό. Ορισμένες από τις επαφές που συνδέονται με τη συρροή κρουσμάτων έχουν ήδη ολοκληρώσει την περίοδο καραντίνας, ενώ οι υπόλοιπες αναμένεται να την ολοκληρώσουν τις επόμενες ημέρες.

Λόγω της σχετικά μακράς περιόδου επώασης της νόσου, δεν μπορεί να αποκλειστεί πλήρως ο εντοπισμός επιπλέον κρουσμάτων μετά την επιστροφή πρώην επιβατών και μελών του πληρώματος στις χώρες κατοικίας τους. Ωστόσο, με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα, η πιθανότητα εμφάνισης νέων κρουσμάτων που σχετίζονται με το συγκεκριμένο συμβάν εκτιμάται ως πολύ χαμηλή.

Σύμφωνα με το ECDC, ο κίνδυνος για τον γενικό πληθυσμό στην ΕΕ/ΕΟΧ παραμένει πολύ χαμηλός.

Σε πρόσφατες δηλώσεις του, ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ, Dr Tedros Adhanom Ghebreyesus, δήλωσε ότι «η περίοδος καραντίνας και παρακολούθησης των 54 ατόμων που παραμένουν υπό επιτήρηση λήγει στις 2 Ιουλίου. Εάν έως τότε δεν αναφερθούν νέα κρούσματα, η συρροή θα θεωρηθεί ότι έχει λήξει».

Ενημέρωση σχετικά με τον Ebola

Στις 17 Μαΐου 2026, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας κήρυξε ως Έκτακτη Ανάγκη Δημόσιας Υγείας Διεθνούς Ενδιαφέροντος την επιδημία νόσου Ebola από τον ιό Bundibugyo στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και την Ουγκάντα.

Πρόκειται για σοβαρό ιογενές αιμορραγικό νόσημα με υψηλή θνητότητα, το οποίο μεταδίδεται κυρίως μέσω άμεσης επαφής με αίμα ή άλλα σωματικά υγρά ασθενούς ή νεκρού ατόμου, καθώς και μέσω μολυσμένων αντικειμένων ή βιολογικών υλικών. Η μετάδοση δεν συμβαίνει πριν από την εμφάνιση συμπτωμάτων.

Ο ιός Bundibugyo είναι συγγενής με τον ιό που προκάλεσε τη μεγάλη επιδημία Ebola του 2014 (Zaire ebolavirus), ωστόσο για το συγκεκριμένο στέλεχος δεν υπάρχει προς το παρόν εγκεκριμένη ειδική θεραπεία ή εμβόλιο.

Μέχρι τις 8 Ιουνίου 2026 είχαν αναφερθεί συνολικά 569 επιβεβαιωμένα κρούσματα νόσου Ebola από ιό Bundibugyo στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και την Ουγκάντα, συμπεριλαμβανομένων 103 επιβεβαιωμένων θανάτων.

Σύμφωνα με το ECDC, ο κίνδυνος για τον γενικό πληθυσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης παραμένει πολύ χαμηλός, λόγω του τρόπου μετάδοσης του ιού και της μικρής πιθανότητας εισαγωγής και δευτερογενούς μετάδοσης στην Ευρώπη. Παρά ταύτα, οι υγειονομικές αρχές παρακολουθούν στενά την εξέλιξη της επιδημίας και συνιστούν αυξημένη εγρήγορση, ιδιαίτερα για άτομα που ταξιδεύουν ή επιστρέφουν από περιοχές με ενεργή μετάδοση.

Στην Ελλάδα, ο ΕΟΔΥ έχει εκδώσει ειδικές οδηγίες για ταξιδιώτες, υπενθυμίζοντας ότι η περίοδος επώασης της νόσου κυμαίνεται από 2 έως 21 ημέρες. Η έγκαιρη αναγνώριση, απομόνωση και ασφαλής διαχείριση πιθανού περιστατικού αποτελούν βασικούς πυλώνες της εθνικής ετοιμότητας.

Επικαιροποίηση (24 Ιουνίου 2026): Στις 24 Ιουνίου επιβεβαιώθηκε το πρώτο εισαγόμενο κρούσμα νόσου Ebola στην Ευρώπη από την έναρξη της τρέχουσας επιδημίας, σε ιατρό που επέστρεψε στη Γαλλία από τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Το ECDC υπογράμμισε ότι ο κίνδυνος παρατεταμένης μετάδοσης εντός της ΕΕ/ΕΟΧ παραμένει πολύ χαμηλός, υπό την προϋπόθεση ότι εφαρμόζονται αποτελεσματικά μέτρα έγκαιρης αναγνώρισης, απομόνωσης και διαχείρισης των περιστατικών.

Τι να θυμόμαστε: Παρά τη σοβαρότητα της επιδημίας και την επιβεβαίωση του πρώτου εισαγόμενου κρούσματος στην Ευρώπη, οι εκτιμήσεις κινδύνου του ECDC παραμένουν καθησυχαστικές για τον γενικό πληθυσμό της ΕΕ/ΕΟΧ. Η συνεχής επιδημιολογική επιτήρηση, η έγκαιρη αναγνώριση και απομόνωση πιθανών περιστατικών, η αυστηρή εφαρμογή μέτρων πρόληψης και ελέγχου λοιμώξεων και η διατήρηση υψηλού επιπέδου ετοιμότητας των συστημάτων υγείας αποτελούν τους βασικούς πυλώνες για την αποτροπή δευτερογενούς μετάδοσης και την αποτελεσματική διαχείριση πιθανών εισαγόμενων περιστατικών.

Οι σύγχρονες προκλήσεις της δημόσιας υγείας στο επίκεντρο του 5ου Συνεδρίου του ΕΟΔΥ

Με μεγάλη συμμετοχή επιστημόνων, στελεχών της δημόσιας υγείας και εκπροσώπων θεσμικών φορέων πραγματοποιήθηκε στις 16 και 17 Ιουνίου 2026 το 5ο Συνέδριο Δημόσιας Υγείας του ΕΟΔΥ …