Ενημερωτικό δελτίο ΕΟΔΥ – Σεπτέμβριος 2026

Αναπνευστικές λοιμώξεις: Τι έδειξε η περυσινή περίοδος και τι αναμένεται φέτος – Κυριαρχία της γρίπης Α(H3) στο Νότιο Ημισφαίριο

Με την έναρξη της νέας περιόδου αναπνευστικών λοιμώξεων, ο ΕΟΔΥ παρουσιάζει την εικόνα της γρίπης, της COVID-19 και του RSV κατά την περίοδο 2025-2026, τα νεότερα δεδομένα από το Νότιο Ημισφαίριο –όπου επικράτησε η γρίπη Α(H3)– και τα βασικά μέτρα πρόληψης κατά τη φθινοπωρινή και χειμερινή περίοδο. Παράλληλα, εξηγεί πώς παρακολουθείται καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους η κυκλοφορία των αναπνευστικών ιών και η σοβαρότητα των λοιμώξεων στην κοινότητα και στα νοσοκομεία.

Πώς παρακολουθεί ο ΕΟΔΥ τις αναπνευστικές λοιμώξεις

Ο ΕΟΔΥ μέσω του Δικτύου Παρατηρητών Νοσηρότητας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (Δίκτυο Sentinel του ΕΟΔΥ), καταγράφει συστηματικά τη συχνότητα εμφάνισης της γριπώδους συνδρομής στην κοινότητα, εκτιμώντας με τον τρόπο αυτό το επίπεδο της δραστηριότητας των ιών που προκαλούν λοιμώξεις αναπνευστικού. Παράλληλα συλλέγοντας δεδομένα θετικότητας για τα τρία αναπνευστικά παθογόνα βασικού ενδιαφέροντος (ιούς γρίπης, SARS-CoV-2 και RSV) από δείγματα που λαμβάνονται από ασθενείς με γριπώδη συνδρομή στην κοινότητα, παρακολουθεί πιο εξειδικευμένα τη δραστηριότητα των τριών αυτών ιών. Η επιτήρηση συμπληρώνεται από συστήματα επιτήρησης στη δευτεροβάθμια φροντίδα υγείας, στο πλαίσιο της παρακολούθησης της κλινικής σοβαρότητας των αναπνευστικών λοιμώξεων.

Η εικόνα της περιόδου 2025-2026: Πότε κορυφώθηκαν οι αναπνευστικές λοιμώξεις

Κατά την περίοδο επιτήρησης 2025-2026, με βάση τον δείκτη γριπώδους συνδρομής η δραστηριότητα των λοιμώξεων του αναπνευστικού άρχισε να αυξάνεται στις αρχές Δεκεμβρίου, παρουσιάζοντας κορύφωση στην αρχή του νέου έτους, ενώ από τις αρχές Φεβρουαρίου ξεκίνησε η σταδιακή της μείωση. Στις αρχές Μαΐου σταθεροποιήθηκε σε χαμηλά επίπεδα, με μικρές εβδομαδιαίες αυξομειώσεις, ενώ στα τέλη Ιουλίου μέχρι μέσα Αυγούστου παρουσίασε μικρή ανοδική τάση, παραμένοντας ωστόσο σε σχετικά χαμηλά επίπεδα.

Εποχική γρίπη: Κυριάρχησε ο Α(H3)

Ειδικότερα σε ό,τι αφορά στην εποχική γρίπη, η θετικότητα των δειγμάτων που προέρχονται από ασθενείς με γριπώδη συνδρομή στην κοινότητα κυμάνθηκε σε επίπεδα άνω του 10% (όριο που υποδεικνύει την έναρξη της εποχικής δραστηριότητας της γρίπης) από το τέλος Οκτωβρίου έως το τέλος Φεβρουαρίου, με κορύφωση την τελευταία εβδομάδα του έτους. Για το υπόλοιπο διάστημα κυμάνθηκε σε τιμές κάτω του 10%, με την εξαίρεση των δύο πρώτων εβδομάδων του Αυγούστου. Σημειώνεται ότι όπως κάθε χρόνο, μεμονωμένα περιστατικά γρίπης ή εντοπισμένες συρροές εμφανίζονται και κατά τη διάρκεια των θερινών μηνών, ειδικά σε καλοκαιρινούς προορισμούς της χώρας με επισκεψιμότητα από ταξιδιώτες του νότιου ημισφαιρίου.

Ο τύπος ιού που επικράτησε την περίοδο 2025-2026 στην κοινότητα ήταν ο Α, με καταγραφή σποραδικών μόνο κρουσμάτων γρίπης τύπου Β. Μεταξύ των θετικών για γρίπη Α δειγμάτων, επικράτησε ο υπότυπος Α(Η3), ενώ ο υπότυπος Α(Η1)pdm09 κυκλοφόρησε σε μικρότερο βαθμό. Δεν αναδείχτηκαν σημαντικές αλλαγές σε γενετικές και αντιγονικές ιδιότητες που να υποδεικνύουν αντιγονική παρέκκλιση από τα στελέχη του αντιγριπικού εμβολίου.

Οι δείκτες σοβαρών περιστατικών (αριθμός εισαγωγών σε ΜΕΘ ασθενών με εργαστηριακά επιβεβαιωμένη γρίπη και αριθμός θανάτων από εργαστηριακά επιβεβαιωμένη γρίπη) κυμάνθηκαν σε επίπεδα παρόμοια με αυτά της περσινής περιόδου επιτήρησης.

COVID-19: Ήπια δραστηριότητα και λιγότερες διασωληνώσεις και θάνατοι

Με βάση τη θετικότητα των διενεργούμενων διαγνωστικών ελέγχων SARS-CoV-2 στο σύνολο του πληθυσμού, η δραστηριότητα του ιού υπήρξε σχετικά ήπια, με προοδευτική μείωση από τα τέλη Οκτωβρίου 2025, σταθεροποίηση σε πολύ χαμηλά επίπεδα την άνοιξη και μικρή αυξητική τάση να σημειώνεται μετά τον Ιούλιο. Οι νέες εισαγωγές για νοσηλεία ακολούθησαν και αυτές παρόμοια πορεία μέσα στην περίοδο επιτήρησης, ενώ οι νέες διασωληνώσεις και οι θάνατοι ήταν σημαντικά μειωμένοι σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο επιτήρησης.

RSV: Κορύφωση στις αρχές Μαρτίου

Τέλος, η εποχική δραστηριότητα του RSV διήρκεσε από το τέλος του 2025 έως τα τέλη Απριλίου 2026, με τη θετικότητα των δειγμάτων που προέρχονται από ασθενείς με γριπώδες σύνδρομο στην κοινότητα να κορυφώνεται την πρώτη εβδομάδα του Μαρτίου, χωρίς να ξεπεράσει το ιστορικό υψηλό προηγούμενων περιόδων επιτήρησης.

Το μήνυμα από το Νότιο Ημισφαίριο: Επικράτηση Α(H3) – κλάδου Κ, χωρίς ένδειξη αυξημένης σοβαρότητας

Τα δεδομένα από την επιτήρηση των λοιμώξεων αναπνευστικού στο Ν. Ημισφαίριο υποδεικνύουν ηπιότερη δραστηριότητα σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο επιτήρησης μέχρι του παρόντος. Ωστόσο, στην Αυστραλία και τη Ν. Ζηλανδία σημειώθηκε καθυστερημένη έναρξη της εποχικής δραστηριότητας. Αυτή η μετατόπιση της κορύφωσης προς το τέλος της περιόδου επιτήρησης δείχνει ότι η δραστηριότητα των αναπνευστικών λοιμώξεων διατηρεί τη δυναμική της, με ταυτόχρονη κυκλοφορία του RSV και της Γρίπης Α. Καταγράφεται επικράτηση του Α(Η3) – κλάδος Κ, με πολύ περιορισμένη παρουσία Α(Η1Ν1) και Β. Σημειώνεται ωστόσο ότι παρά την αυξημένη μεταδοτικότητά του και την τάση επικράτησης που επιδεικνύει, ο κλάδος Κ δεν φαίνεται να συνδέεται με αυξημένη κλινική σοβαρότητα. Στη Νότια Αμερική και Νότια Αφρική το χειμερινό κύμα παρουσίασε πιο τυπική εικόνα βαίνοντας επί του παρόντος προς ομαλή αποκλιμάκωση. Στις γεωγραφικές αυτές περιοχές επικράτησε επίσης ο Α(Η3) – Κλάδος Κ, ενώ υπήρξε σε μικρότερο βαθμό κυκλοφορία Α(Η1Ν1) και Β.

Σε συνεχή επιτήρηση οι αναπνευστικοί ιοί καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους

Ο ΕΟΔΥ με τα ενισχυμένα συστήματα επιτήρησης που διαθέτει, διευρυμένα τα τελευταία χρόνια με την προσθήκη των ιών Covid - 19 και  RSV και με την επέκταση της περιόδου επιτήρησης σε όλη τη διάρκεια του έτους,  βρίσκεται σε συνεχή εγρήγορση για την πρώιμη ανίχνευση επιδημικών κυμάτων και την αντιμετώπισής τους.

Τα βασικά μέτρα προστασίας από τις αναπνευστικές λοιμώξεις

Όσον αφορά τα βασικά μέτρα πρόληψης και ελέγχου της διασποράς λοιμώξεων του αναπνευστικού, αυτά εστιάζουν στους εξής τομείς:

1. Ατομική Υγιεινή: τακτικό πλύσιμο χεριών, κάλυψη στόματος και μύτης με χαρτομάντηλο κατά το βήχα ή το φτέρνισμα, αποφυγή αγγίγματος ματιών, μύτης, στόματος.
2. Κοινωνική αποστασιοποίηση: απομόνωση επί συμπτωμάτων, χρήση μάσκας σε κλειστούς χώρους με συγχρωτισμό, αποφυγή επαφής με ευάλωτους πληθυσμούς
3. Διαχείριση περιβάλλοντος χώρου: τακτικός, φυσικός αερισμός χώρων, καθαρισμός και απολύμανση επιφανειών
4. Προληπτικός εμβολιασμός: το σημαντικότερο και αποτελεσματικότερο μέτρο πρόληψης της σοβαρής νόσησης και του θανάτου.

Καλλιόπη Παπαδήμα
Πνευμονολόγος-Εντατικολόγος
Προϊσταμένη Τμήματος Αναπνευστικών Λοιμώξεων, ΕΟΔΥ

Κασσιανή Γκολφινοπούλου
RN, MPH, PhD
Προϊσταμένη Τμήματος Συντονισμού Συστημάτων Επιτήρησης, ΕΟΔΥ

Στέλλα Βορρέ
Παιδίατρος, MD, PhD
Προϊσταμένη Τμήματος Νοσημάτων που προλαμβάνονται με Εμβολιασμό

Αθηνά Κολόη
Παιδίατρος, MD, MSc

Ο εμβολιασμός για τη νέα περίοδο: Οι συστάσεις για γρίπη, COVID-19 και RSV την περίοδο 2026–2027 και οι ομάδες που χρειάζονται αυξημένη προστασία

Γρίπη: Προτεραιότητα στις ομάδες αυξημένου κινδύνου και στους επαγγελματίες υγείας

Σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών της χώρας μας οι συστάσεις για τον αντιγριπικό εμβολιασμό για την προσεχή περίοδο 2026-2027 περιλαμβάνουν κατά προτεραιότητα συγκεκριμένες ομάδες πληθυσμού και άτομα που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο νόσησης και εμφάνισης σοβαρών επιπλοκών, όπως περιγράφονται στην πρόσφατα δημοσιευμένη εγκύκλιο με θέμα «Οδηγίες για την Εποχική Γρίπη 2026-2027 – Αντιγριπικός Εμβολιασμός» (93Σ0465ΦΥΟ-ΕΓ8).

Το προσωπικό υπηρεσιών υγείας βρίσκεται σε αυξημένο κίνδυνο να προσβληθεί από λοιμώξεις κατά την εργασία και να τις μεταδώσει στους συναδέλφους, τους ασθενείς και την οικογένεια του. Η ανοσοποίησή του έναντι της γρίπης προστατεύει όχι μόνο τους εμβολιασμένους, αλλά λειτουργεί και ως φραγμός κατά της μετάδοσης της γρίπης και μάλιστα σε άτομα με αντένδειξη εμβολιασμού (π.χ. βρέφη ηλικίας κάτω των 6 μηνών, αλλεργικά άτομα κ.α.) ή με χαμηλή ανοσιακή απόκριση και συμβάλλει στην απρόσκοπτη διατήρηση της παροχής υγειονομικής περίθαλψης κατά τη διάρκεια της κορύφωσης της εποχικής γρίπης.

Ιδιαίτερα το προσωπικό των Μονάδων Εντατικής Θεραπείας, συμπεριλαμβανομένων και των Μονάδων Εντατικής Νοσηλείας Νεογνών, των Μονάδων Αυξημένης Φροντίδας, καθώς και το προσωπικό των Μονάδων Ειδικών Λοιμώξεων, των ειδικών Μονάδων Ανοσοκατασταλμένων, των Μονάδων Τεχνητού Νεφρού και Περιτοναϊκής Κάθαρσης, των Μονάδων Μεταμοσχεύσεων, των Αιματολογικών και Ογκολογικών Κλινικών και των Τμημάτων Επειγόντων Περιστατικών (ΤΕΠ) θεωρείται επιβεβλημένο να είναι στο σύνολό του εμβολιασμένο.

Υπογραμμίζεται ότι κάθε αντιγριπικός εμβολιασμός πρέπει να καταχωρίζεται υποχρεωτικά στο Εθνικό Μητρώο Εμβολιασμών από τον επαγγελματία υγείας που τον διενεργεί.

Σημειώνεται ότι το αντιγριπικό εμβόλιο μπορεί να χορηγηθεί ταυτόχρονα την ίδια ημέρα και σε διαφορετικό ανατομικό σημείο, όπως και οποιαδήποτε άλλη ημέρα πριν ή μετά το εμβόλιο κατά του κορωνοϊού.

COVID-19: Επικαιροποιημένο εμβόλιο με στόχευση στην παραλλαγή XFG

Η Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμών συστήνει, για την περίοδο 2026-2027, τον εμβολιασμό έναντι της COVID-19 με το επικαιροποιημένο εμβόλιο των ατόμων που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρής νόσου λόγω ηλικίας, υποκείμενου νοσήματος ή άλλης κατάστασης. Συγκεκριμένα, ο εμβολιασμός συνιστάται για:

• Άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω
• Άτομα ηλικίας 6 μηνών έως 59 ετών με υποκείμενα νοσήματα ή καταστάσεις που αυξάνουν τον κίνδυνο σοβαρής νόσου
• Άτομα με ανοσοκαταστολή
• Έγκυες γυναίκες με υποκείμενα νοσήματα που αυξάνουν τον κίνδυνο σοβαρής νόσου
• Επαγγελματίες υγείας

Σημειώνεται ότι στα άτομα ηλικίας 75 ετών και άνω, καθώς και στα άτομα με ανοσοκαταστολή, συνίσταται η χορήγηση μίας επιπλέον δόσης του επικαιροποιημένου εμβολίου, με μεσοδιάστημα έξι (6) μηνών από τον προηγούμενο εμβολιασμό.

O Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) συνέστησε, για την περίοδο 2026-2027 την επικαιροποίηση των εμβολίων κατά της COVID-19 ώστε να στοχεύουν την παραλλαγή XFG, με σκοπό τη διατήρηση της βέλτιστης προστασίας έναντι των κυκλοφορούντων στελεχών του SARS-CoV-2. (ETF recommends updating COVID-19 vaccines to target XFG variant | European Medicines Agency (EMA))

Περισσότερες πληροφορίες είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα «Εμβολιασμός κατά της COVID-19» (https://emvolio.gov.gr/) [προσεχώς επικαιροποίηση], μέσω της οποίας οι πολίτες μπορούν να προγραμματίζουν και να διαχειρίζονται τα ραντεβού τους για εμβολιασμό. Εναλλακτικά, ο προγραμματισμός του ραντεβού μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω τοπικού φαρμακείου ή Κέντρου Εξυπηρέτησης Πολιτών (ΚΕΠ).

RSV: Προστασία ηλικιωμένων, εγκύων και βρεφών

Σύμφωνα με το Τροποποιημένο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Ενηλίκων 2025 (Τροποποίηση Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμού Ενηλίκων 2025 - Χρονοδιάγραμμα και Συστάσεις - Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών (ΕΠΕ) Ενηλίκων - Υπουργείο Υγείας), για την προστασία έναντι του αναπνευστικού συγκυτιακού ιού (RSV), συνιστάται χορήγηση μίας δόσης εμβολίου στα άτομα που ανήκουν στις ακόλουθες ομάδες αυξημένου κινδύνου:

• Άτομα ηλικίας 75 ετών και άνω.
• Άτομα ηλικίας 60 ως 74 ετών με έναν ή περισσότερους επιβαρυντικούς παράγοντες ή χρόνια νοσήματα.
• Έγκυες γυναίκες (εμβόλιο RSVpreF ,Abrysvo), ηλικίας 18 ετών και άνω, μεταξύ 32 και 36⁺⁶ εβδομάδων κύησης, με αναμενόμενη ημερομηνία τοκετού μεταξύ 1 Νοεμβρίου έως 31 Μαρτίου.

Σημειώνεται ότι, σύμφωνα με τα διαθέσιμα έως σήμερα δεδομένα, τα εγκεκριμένα εμβόλια έναντι του RSV προσφέρουν ανοσία διάρκειας τριών ετών.

Επιπλέον, συνιστάται η παθητική ανοσοποίηση νεογνών, βρεφών και παιδιών ηλικίας έως 2 ετών με τη χορήγηση του μονοκλωνικού αντισώματος μακράς δράσης Nirsevimab, κατά την περίοδο αυξημένης κυκλοφορίας του RSV στη χώρα μας, δηλαδή από την αρχή Νοεμβρίου κάθε έτους έως το τέλος Μαρτίου του επόμενου, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Παιδιών και Εφήβων 2026 (Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Παιδιών και Εφήβων 2026-Χρονοδιάγραμμα και Συστάσεις - Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών (ΕΠΕ) παιδιών και εφήβων - Υπουργείο Υγείας).

Η πρόληψη πρέπει να ξεκινά έγκαιρα

Ο έγκαιρος εμβολιασμός αποτελεί βασικό μέτρο προστασίας απέναντι στις αναπνευστικές λοιμώξεις, ιδιαίτερα για τα άτομα που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρής νόσησης και επιπλοκών. Η τήρηση των συστάσεων της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών για τη γρίπη, την COVID-19 και τον RSV, αλλά και για άλλα σοβαρά νοσήματα, όπως η πνευμονιοκοκκική νόσος, συμβάλλει στην προστασία τόσο της ατομικής όσο και της δημόσιας υγείας.

Επιστροφή στα σχολεία – Νέο εγχειρίδιο του ΕΟΔΥ για την πρόληψη και διαχείριση λοιμωδών νοσημάτων στο προσχολικό και σχολικό περιβάλλον

Με την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς, ο Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ), στο πλαίσιο της αποστολής του για την προστασία και προαγωγή της Δημόσιας Υγείας, εκπόνησε Οδηγό με τίτλο «Μέτρα Πρόληψης και Ελέγχου Λοιμωδών Νοσημάτων σε Βρεφονηπιακούς Σταθμούς και Σχολικές Μονάδες», διαθέσιμος στην επίσημη ιστοσελίδα του Οργανισμού.

Το εν λόγω έγγραφο αποτελεί το πρώτο ολοκληρωμένο σύνολο οδηγιών που εκδίδεται από τον ΕΟΔΥ και τη χώρα μας, με στόχο να αποτελέσει ένα πρακτικό, εύχρηστο και επιστημονικά τεκμηριωμένο εργαλείο για τους εκπαιδευτικούς, τους γονείς, τους μαθητές και τους επαγγελματίες υγείας των βρεφονηπιακών σταθμών και των σχολικών μονάδων. Ο Οδηγός βασίστηκε στη διαθέσιμη επιστημονική βιβλιογραφία, στις ισχύουσες εθνικές και διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες και αξιολογήθηκε από έγκριτους επιστήμονες και αρμόδιους φορείς.

Πρόληψη και διαχείριση λοιμώξεων στο σχολείο

Το εγχειρίδιο συγκεντρώνει σε ένα ενιαίο κείμενο γενικές συστάσεις για την πρόληψη της μετάδοσης λοιμωδών νοσημάτων, την εφαρμογή προληπτικών μέτρων προστασίας της υγείας των μαθητών και του προσωπικού, τη διαχείριση κοινών ή σοβαρών λοιμώξεων στο σχολικό περιβάλλον και τον απαραίτητο χρόνο αποκλεισμού των μαθητών και εργαζόμενων από αυτόν κατά την διάρκεια νόσησής τους, και μετάδοσης παθογόνων. Ειδικότερα, ο Οδηγός παρέχει συνοπτική και ολοκληρωμένη ενημέρωση για τις ορθές πρακτικές ατομικής και περιβαλλοντικής υγιεινής, τον σωστό αερισμό και καθαρισμό των χώρων.

Εμβολιασμός: βασική ασπίδα προστασίας

Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στην αξία του εμβολιασμού μικρών και μεγάλων για την θωράκιση της υγείας τους έναντι νοσημάτων που μπορούν να προληφθούν με εμβόλια. Η έγκαιρη και πλήρης εφαρμογή του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών αναδεικνύει τον ρόλο της σχολικής κοινότητας στην προαγωγή της εμβολιαστικής κάλυψης του πληθυσμού, αλλά και στην προστασία των ατόμων που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες.

Ασφάλεια τροφίμων και σχολικών γευμάτων

Επιπρόσθετα, ο Οδηγός παρέχει χρήσιμες πληροφορίες για την ασφάλεια τροφίμων και των σχολικών γευμάτων, που αφορούν στην ασφαλή προετοιμασία, αποθήκευση, μεταφορά και διάθεση των τροφίμων, την τήρηση της ψυχρής και θερμής αλυσίδας, την πρόληψη της διασταυρούμενης επιμόλυνσης και τη σωστή διαχείριση αλλεργιογόνων, με σκοπό τη μείωση του κινδύνου τροφιμογενών νοσημάτων στο σχολικό περιβάλλον.

Τονίζεται ότι η ασφαλής προετοιμασία, αποθήκευση και διάθεση των τροφίμων στους βρεφονηπιακούς σταθμούς και τις σχολικές μονάδες αποτελεί βασικό μέτρο πρόληψης των τροφιμογενών νοσημάτων. Οι μονάδες στις οποίες παρασκευάζονται γεύματα πρέπει να εφαρμόζουν διαδικασίες βασισμένες στις αρχές HACCP. Σε όλα τα στάδια, από την παραλαβή έως το σερβίρισμα, ιδιαίτερη σημασία έχει το συχνό και σωστό πλύσιμο των χεριών. Στο πλαίσιο της αποφυγής της διασταυρούμενης επιμόλυνσης μεταξύ ωμών και έτοιμων προς κατανάλωση τροφίμων, έμφαση πρέπει να δίνεται στον καθαρισμό και στην απολύμανση των επιφανειών και του εξοπλισμού, καθώς και στη χρήση διαφορετικών σκευών για ωμά και μαγειρεμένα τρόφιμα.

Οι σωστές θερμοκρασίες κάνουν τη διαφορά

Τα τρόφιμα πρέπει να διατηρούνται στα ψυγεία σε θερμοκρασία <5°C και στην κατάψυξη στους −18°C ή χαμηλότερα. Η απόψυξη πραγματοποιείται κατά προτίμηση στο ψυγείο. Κατά το μαγείρεμα και την αναθέρμανση, η θερμοκρασία στο κέντρο του τροφίμου πρέπει να φθάνει τους 74°C για τουλάχιστον 15 δευτερόλεπτα, ενώ τα ζεστά γεύματα που δεν καταναλώνονται εντός δύο ωρών πρέπει να διατηρούνται σε θερμοκρασία >60°C. Το μαγειρεμένο/ψημένο φαγητό που διατηρείται σε θερμοκρασία περιβάλλοντος έως 2 ώρες, μπορεί στη συνέχεια να τοποθετηθεί στο ψυγείο.

Για γεύματα που παρέχονται από εταιρείες τροφοδοσίας ή μεταφέρονται από το σπίτι πρέπει να διασφαλίζεται η διατήρηση της ψυχρής ή θερμής αλυσίδας μέχρι την κατανάλωσή τους. Παράλληλα, απαιτείται ιδιαίτερη μέριμνα για την ασφαλή διαχείριση αλλεργιογόνων, τη σωστή παρασκευή βρεφικού γάλακτος στους βρεφονηπιακούς σταθμούς, την τακτική απομάκρυνση των απορριμμάτων και την πρόληψη παρουσίας εντόμων και τρωκτικών.

Πότε πρέπει να απέχουν οι χειριστές τροφίμων

Οι χειριστές τροφίμων που εμφανίζουν συμπτώματα γαστρεντερίτιδας πρέπει να απέχουν από τα συγκεκριμένα καθήκοντα κατά τη διάρκεια των συμπτωμάτων τους και έως 48 ώρες μετά την ανάρρωση. Σε ορισμένα λοιμώδη νοσήματα, όπως η ηπατίτιδα Α και η σιγκέλλωση, μπορεί να απαιτείται μεγαλύτερο διάστημα αποχής ή/και να τίθενται ειδικές προϋποθέσεις για την επιστροφή στον χειρισμό τροφίμων, σύμφωνα με τις ισχύουσες συστάσεις.

Ένα πρακτικό εργαλείο για ολόκληρη τη σχολική κοινότητα

Μέσα από τη συγκέντρωση των πλέον επικαιροποιημένων οδηγιών σε ένα ενιαίο κείμενο, το νέο εγχειρίδιο φιλοδοξεί να αποτελέσει βασικό εργαλείο αναφοράς για εκπαιδευτικούς, γονείς, επαγγελματίες υγείας και διοικήσεις σχολικών μονάδων, ενισχύοντας την ετοιμότητα και τη δυνατότητα έγκαιρης αντιμετώπισης των ζητημάτων δημόσιας υγείας που μπορεί να προκύψουν στο σχολικό περιβάλλον.

Το πλήρες εγχειρίδιο είναι διαθέσιμο στην ιστοσελίδα του ΕΟΔΥ, όπου οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να αναζητήσουν αναλυτικές οδηγίες και πρόσθετο υποστηρικτικό υλικό Προαγωγή Υγείας σε Βρεφονηπιακούς Σταθμούς και Σχολικές Μονάδες - ΕΟΔΥ.

Καρκίνος του Μαστού: Η Πρόληψη που Σώζει Ζωές

Ο Οκτώβριος έχει καθιερωθεί διεθνώς ως Μήνας Ευαισθητοποίησης για τον Καρκίνο του Μαστού, με στόχο την ενημέρωση του κοινού και την ανάδειξη της σημασίας της πρόληψης και της έγκαιρης διάγνωσης. Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί τη συχνότερα διαγνωσμένη κακοήθεια στις γυναίκες παγκοσμίως και παραμένει ένα σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας, παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια στην έγκαιρη ανίχνευση και θεραπεία του.

Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Παρατηρητηρίου Καρκίνου (GLOBOCAN) και του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών για τον Καρκίνο (ECIS), εκτιμάται ότι το 2024 παγκοσμίως περίπου 2,4 εκατομμύρια γυναίκες διαγνώστηκαν με καρκίνο του μαστού, ενώ καταγράφηκαν περίπου 694.000 θάνατοι.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, την ίδια χρονική περίοδο, υπολογίζεται ότι σημειώθηκαν περίπου 362.000 νέες διαγνώσεις και 93.000 θάνατοι.

Στην Ελλάδα, ο καρκίνος του μαστού αποτελεί τη συχνότερη μορφή καρκίνου στις γυναίκες, με περίπου 8.700 νέες διαγνώσεις και 2.400 θανάτους ετησίως.

Η δια βίου πιθανότητα εμφάνισης της νόσου υπολογίζεται περίπου στο 12%, γεγονός που σημαίνει ότι περίπου μία στις οκτώ γυναίκες θα εμφανίσει καρκίνο του μαστού κατά τη διάρκεια της ζωής της. Περισσότερες από τις μισές νέες περιπτώσεις αφορούν γυναίκες ηλικίας 45 έως 69 ετών, ενώ περίπου το 16% των περιστατικών καταγράφεται σε γυναίκες κάτω των 50 ετών. Η μέση ηλικία διάγνωσης είναι τα 62 έτη.

Παρά τη συχνότητά του, ο καρκίνος του μαστού είναι μια νόσος με πολύ καλή πρόγνωση όταν διαγνωστεί έγκαιρα. Η πενταετής επιβίωση υπερβαίνει το 91% (ανεξαρτήτως ηλικίας και σταδίου), ενώ για τις περιπτώσεις που διαγιγνώσκονται σε πρώιμο στάδιο το ποσοστό επιβίωσης υπερβαίνει το 99%. Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν τη ζωτική σημασία της πρόληψης και του τακτικού προληπτικού ελέγχου.

Ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου του μαστού επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν το γυναικείο φύλο και η αύξηση της ηλικίας, καθώς και η κληρονομικότητα. Γυναίκες με οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού, ιδιαίτερα όταν αφορά συγγενή πρώτου βαθμού, ή γυναίκες που φέρουν συγκεκριμένες γενετικές μεταλλάξεις, όπως οι BRCA1, BRCA2 και PALB2, διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο. Επιπλέον, ορμονικοί παράγοντες, η παχυσαρκία μετά την εμμηνόπαυση, η κατανάλωση αλκοόλ, το κάπνισμα, καθώς και το ιστορικό ακτινοβόλησης της θωρακικής χώρας σε νεαρή ηλικία, έχουν συσχετιστεί με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης της νόσου.

Στα αρχικά στάδια ο καρκίνος του μαστού συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα, γεγονός που καθιστά τον προσυμπτωματικό έλεγχο ακόμη πιο σημαντικό. Ωστόσο ορισμένες αλλαγές δεν πρέπει να αγνοούνται: ψηλάφηση ενός εξογκώματος ή μάζας στον μαστό, επίμονος πόνος, μεταβολές στο μέγεθος ή στο σχήμα του, αλλαγές στο δέρμα του μαστού (όπως ερυθρότητα ή όψη που θυμίζει φλούδα πορτοκαλιού), αλλαγές στην θηλή, κνησμός ή ξηροδερμία στην περιοχή καθώς και ψηλαφητή διόγκωση στη μασχάλη.

Η έγκαιρη διάγνωση μέσω του προσυμπτωματικού ελέγχου αποτελεί το ισχυρότερο όπλο κατά της νόσου. Σύμφωνα με την American Cancer Society (ACS³), οι θάνατοι από καρκίνο του μαστού έχουν μειωθεί κατά 44% από το 1989 έως το 2024, κυρίως χάρη στη βελτίωση των μεθόδων έγκαιρης διάγνωσης και στις σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές. Ο προσυμπτωματικός έλεγχος (screening) μειώνει την θνητότητα από τον καρκίνο του μαστού κατά 20-35% στις ηλικίες 50-69, ενώ έχει ελαφρώς μικρότερο αντίκτυπο στις ηλικίες 40-49.

Στη χώρα μας, ο προσυμπτωματικός έλεγχος παρέχεται και μέσω του Εθνικού Προγράμματος Πρόληψης «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» του Υπουργείου Υγείας, στο πλαίσιο της εθνικής και ευρωπαϊκής στρατηγικής για την καταπολέμηση του καρκίνου. Το πρόγραμμα απευθύνεται σε γυναίκες ηλικίας 45 έως 74 ετών του γενικού πληθυσμού, οι οποίες δεν ανήκουν σε ομάδα αυξημένου κινδύνου για καρκίνο του μαστού. Περιλαμβάνει χωρίς καμία οικονομική επιβάρυνση ψηφιακή μαστογραφία ανά δύο έτη, υπερηχογράφημα μαστών όταν απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση, καθώς και κλινική εξέταση από ειδικό ιατρό σε περίπτωση ευρημάτων.

Το μήνυμα της φετινής εκστρατείας είναι ξεκάθαρο: ο καρκίνος του μαστού μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά όταν διαγνωστεί νωρίς. Η ενημέρωση, η ευαισθητοποίηση και η συμμετοχή στα προγράμματα προληπτικού ελέγχου αποτελούν επένδυση στην υγεία και τη ζωή. Η πρόληψη σώζει ζωές και η τακτική μαστογραφία μπορεί να κάνει τη διαφορά.

«Φρόντισε τον εαυτό σου.

Προγραμμάτισε τον προληπτικό σου έλεγχο.

Η έγκαιρη διάγνωση είναι το ισχυρότερο όπλο μας.»

Συμμετοχή του ΕΟΔΥ στην 90η Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης:

Ο Πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου του ΕΟΔΥ, Καθηγητής Θεόδωρος Βασιλακόπουλος, προλόγισε θεματική ενότητα του ΕΟΔΥ, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων του Υπουργείου Υγείας στην 90ή ΔΕΘ, αναδεικνύοντας τις σύγχρονες και πολυδιάστατες προκλήσεις για τη Δημόσια Υγεία.

Ενημέρωση του κοινού, επιστημονικές παρουσιάσεις και ανάδειξη των σύγχρονων προκλήσεων της Δημόσιας Υγείας βρέθηκαν στο επίκεντρο της συμμετοχής του ΕΟΔΥ στην 90ή Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης.

Ο Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) είχε και φέτος ενεργή παρουσία στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, με περίπτερο υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υγείας, στον χώρο όπου φιλοξενήθηκαν υπηρεσίες, φορείς και οργανισμοί από τον ευρύτερο χώρο της Υγείας.

Το περίπτερο στελεχώθηκε από επιστημονικό και διοικητικό προσωπικό του Οργανισμού, δίνοντας στους επισκέπτες τη δυνατότητα να ενημερωθούν και να θέσουν ερωτήματα για επίκαιρα ζητήματα Δημόσιας Υγείας. Παράλληλα, διανεμήθηκε ενημερωτικό υλικό για την προστασία από τα κουνούπια, την τηλεφωνική γραμμή 1135 - Πύλη Δημόσιας Υγείας του ΕΟΔΥ, τις Κινητές Ομάδες Υγείας, την υγεία των ταξιδιωτών και άλλες δράσεις του Οργανισμού.

Από τα οξέα συμβάντα Δημόσιας Υγείας έως τα μη μεταδοτικά νοσήματα

Στο πλαίσιο των παράλληλων εκδηλώσεων του Υπουργείου Υγείας, ο ΕΟΔΥ συμμετείχε το Σάββατο 5 Σεπτεμβρίου με θεματική ενότητα που ανέδειξε τρεις διαφορετικές πτυχές της σύγχρονης Δημόσιας Υγείας:

1. την ετοιμότητα και απόκριση σε οξέα συμβάντα Δημόσιας Υγείας, με τον Γ. Δελλή, Προϊστάμενo Τμήματος  Συντονισμού Απόκρισης (ΚΕΠΙΧ)
2. τον Οδηγό Υγείας Ταξιδιώτη και θέματα Ταξιδιωτικής Ιατρικής, με την Π. Τσώνου, Προϊσταμένη Τμήματος Παγκόσμιας Υγείας και Υγείας των Ταξιδιωτών και
3. τα μη μεταδοτικά νοσήματα ως «σιωπηλή πρόκληση» της σύγχρονης Δημόσιας Υγείας, με την Α. Λάμπρου, Προϊσταμένη της Διεύθυνσης Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Πρόληψης Μη Μεταδοτικών Νοσημάτων.

Τη θεματική ενότητα προλόγισε ο Πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου του ΕΟΔΥ, Καθηγητής Θεόδωρος Βασιλακόπουλος, ο οποίος αναφέρθηκε στις σύγχρονες και πολυδιάστατες προκλήσεις για τη Δημόσια Υγεία και στη σημασία της πρόληψης, της έγκαιρης αναγνώρισης των κινδύνων και της αποτελεσματικής απόκρισης. Παράλληλα, υπογράμμισε τον ρόλο της επιστημονικής τεκμηρίωσης και της έγκυρης ενημέρωσης των πολιτών στην προστασία της Δημόσιας Υγείας.

Στη θεματική αυτή ενότητα παρεμβάσεις πραγματοποίησαν επίσης ο Προϊστάμενος της Γενικής Διεύθυνσης Ετοιμότητας, Απόκρισης και Εργαστηριακής Υποστήριξης, Δ. Ηλιόπουλος, και η Προϊσταμένη της Γενικής Διεύθυνσης Επιδημιολογικής Επιτήρησης, Δ. Παρασκευά.

O Διευθύνων Σύμβουλος ΕΟΔΥ, Δρ Π. Ευσταθίου και η αν. Διευθύνουσα Σύμβουλος, κ. Ζ. Μανωλίδου στο περίπτερο ΕΟΔΥ στην 90ή ΔΕΘ περιστοιχιζόμενοι από στελέχη του Οργανισμού

Διαχείριση κρίσεων: Η ανθεκτικότητα χτίζεται πριν από την κρίση

Την Κυριακή 6 Σεπτεμβρίου, ο Διευθύνων Σύμβουλος του ΕΟΔΥ, Δρ Πάνος Ευσταθίου, πραγματοποίησε παρουσίαση με θέμα «Διαχείριση Κρίσεων στον Τομέα Υγείας», εστιάζοντας στις σύγχρονες προκλήσεις και στη σημασία της πρόληψης, της ετοιμότητας, του συντονισμού και της έγκαιρης επιχειρησιακής απόκρισης. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην επιδημιολογική επιτήρηση, την αξιοποίηση των δεδομένων και την αξιόπιστη επικοινωνία, καθώς και στις δυνατότητες των ψηφιακών εργαλείων και της Τεχνητής Νοημοσύνης στη διαχείριση κρίσεων. Κεντρικό μήνυμα της παρουσίασης ήταν ότι η ανθεκτικότητα του συστήματος Υγείας χτίζεται πριν από την κρίση, με συστηματική προετοιμασία, επιχειρησιακό σχεδιασμό, επαρκείς πόρους και αποτελεσματική συνεργασία.

Η διαχρονική παρουσία του ΕΟΔΥ στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης αποτελεί ευκαιρία άμεσης επικοινωνίας με το κοινό αλλά και ανάδειξης του επιστημονικού και επιχειρησιακού έργου του Οργανισμού. Παράλληλα, φέρνει στο προσκήνιο έναν σύγχρονο ΕΟΔΥ, που συνδυάζει την επιστημονική γνώση με την επιχειρησιακή ετοιμότητα και μετατρέπει την επιτήρηση και τα δεδομένα σε δράση για την προστασία της Δημόσιας Υγείας.

Ο ΕΟΔΥ στις παιδικές κατασκηνώσεις: Πρόληψη των πνιγμών μέσα από το παιχνίδι για 937 παιδιά

Με το καλοκαίρι του 2026 να έχει πλέον ολοκληρωθεί, αξίζει μια ματιά σε μια νέα δράση πρόληψης του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας που πραγματοποιήθηκε τους θερινούς μήνες και είχε αυτή τη φορά ως αποδέκτες τα παιδιά. Για πρώτη φορά, ο ΕΟΔΥ μετέφερε οργανωμένα την ενημέρωση για την πρόληψη των πνιγμών μέσα στις παιδικές κατασκηνώσεις, συναντώντας τα παιδιά στον χώρο των καλοκαιρινών τους δραστηριοτήτων. Από τα τέλη Ιουνίου έως τα τέλη Αυγούστου, 937 παιδιά ηλικίας 6 έως 13 ετών συμμετείχαν σε 19 δράσεις για την ασφαλή και υπεύθυνη συμπεριφορά στο νερό, με στόχο την πρόληψη των πνιγμών και στο πλαίσιο προγράμματος που υλοποιήθηκε σε συνεργασία με τη ΜΚΟ Safe Water Sports.

Οι επισκέψεις πραγματοποιήθηκαν από τις 22 Ιουνίου έως και τις 28 Αυγούστου 2026, καλύπτοντας σχεδόν το σύνολο της θερινής κατασκηνωτικής περιόδου. Οι δράσεις υλοποιήθηκαν μέσω διαδοχικών επισκέψεων κλιμακίων σε τέσσερις παιδικές κατασκηνώσεις, σε διαφορετικές περιοχές της Αττικής, με στόχο την ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση διαφορετικών ομάδων παιδιών καθ’ όλη τη διάρκεια της κατασκηνωτικής περιόδου.

Συνολικά, πραγματοποιήθηκαν 19 επισκέψεις, κατά τις οποίες συμμετείχαν και ενημερώθηκαν 937 παιδιά ηλικίας 6 έως 13 ετών.  Στο επίκεντρο της πρωτοβουλίας τέθηκε η ενίσχυση της γνώσης και η καλλιέργεια ασφαλούς και υπεύθυνης συμπεριφοράς γύρω από το νερό. Πιο συγκεκριμένα, κατά τη διάρκεια των δράσεων, τα παιδιά είχαν την ευκαιρία να συμμετάσχουν ενεργά σε εκπαιδευτικές και διαδραστικές δραστηριότητες, μέσα από τις οποίες γνώρισαν βασικούς κανόνες ασφαλούς συμπεριφοράς κοντά στο νερό. Η ενημέρωση επικεντρώθηκε στην πρόληψη επικίνδυνων συμπεριφορών, στην αναγνώριση πιθανών κινδύνων και στη σημασία της τήρησης των κανόνων ασφάλειας στη θάλασσα, στην πισίνα και κατά την ενασχόληση με θαλάσσια σπορ.

Για την υλοποίηση της ενημέρωσης αξιοποιήθηκαν τα εκπαιδευτικά και διαδραστικά παιχνίδια της «εκπαιδευτικής βαλίτσας» της Safe Water Sports, τα οποία έχουν σχεδιαστεί με στόχο τη βιωματική εκμάθηση βασικών κανόνων ασφάλειας στη θάλασσα, στα θαλάσσια σπορ και στο κολυμβητήριο.

Η αξιοποίηση της εκπαιδευτικής βαλίτσας συνέβαλε στη δημιουργία ενός ευχάριστου και συμμετοχικού περιβάλλοντος μάθησης, δίνοντας στα παιδιά τη δυνατότητα να αφομοιώσουν τις βασικές οδηγίες ασφάλειας μέσα από το παιχνίδι, την παρατήρηση και την ενεργή συμμετοχή. Με αυτόν τον τρόπο, τα μηνύματα πρόληψης μεταφέρθηκαν με απλό και κατανοητό τρόπο, λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία και τις ανάγκες των παιδιών. Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα της Safe Water Sports είναι εγκεκριμένο από το Υπουργείο Παιδείας.

Αναλυτικές πληροφορίες σχετικά με με την πρόληψη των πνιγμών μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα του ΕΟΔΥ (https://eody.gov.gr/el/nosimata/mi-metadotika/mi-metadotika-nosimata-kai-travmatismoi/pnigmoi.html)

ή στην ιστοσελίδα του Safe Water Sports (https://safewatersports.com/el/)

Τηλ.: 210-5212468

E-mail: ncd@eody.gov.gr